Σύμφωνα με την Απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Μάιος 2005) η οποία αντικαταστάθηκε το 2018 από ένα νέο νομοθετικό πλαίσιο που περιλαμβάνει τον Κανονισμό 2017/2101 και την Οδηγία 2017/2103, δημιουργήθηκε το Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης (ΣΕΠ), ένας μηχανισμός ταχείας ανταπόκρισης στην εμφάνιση νέων ψυχοδραστικών ουσιών (ΝΨΟ) που μπορεί να θέτουν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ).
Τι κάνει το ΣΕΠ
Το ΣΕΠ υποστηρίζει την έγκαιρη ανίχνευση και την ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών για:
─ Νέες ψυχοδραστικές ουσίες (ΝΨΟ) που εμφανίζονται στην αγορά.
─ Νέους τρόπους χρήσης ήδη γνωστών ουσιών.
─ Νέους συνδυασμούς ουσιών που μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο βλάβης.
Το ΣΕΠ στο ευρωπαϊκό πλαίσιο
Σε επίπεδο ΕΕ, το νέο νομοθετικό πλαίσιο διατηρεί την προσέγγιση των τριών βημάτων στην αντιμετώπιση των ΝΨΟ:
- Ανταλλαγή πληροφοριών / έγκαιρη προειδοποίηση
- Αξιολόγηση κινδύνου
- Μέτρα ελέγχου σε επίπεδο ΕΕ
Επιπλέον, με την Οδηγία (ΕΕ) 2017/2103 οι ΝΨΟ ενσωματώθηκαν στον ενωσιακό ορισμό των ‘ναρκωτικών’, γεγονός που προϋποθέτει την ενσωμάτωση της σχετικής ρύθμισης από τα κράτη-μέλη.
Σε επίπεδο ΕΕ, το σύστημα λειτουργεί από τον EUDA σε στενή συνεργασία με την Europol και βασίζεται σε δίκτυο που περιλαμβάνει 29 Εθνικά Συστήματα Έγκαιρης Προειδοποίησης, καθώς και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΜΑ) και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Περισσότερες πληροφορίες για τη λειτουργία του ΣΕΠ σε ευρωπαϊκό επίπεδο στην ιστοσελίδα του EUDA εδώ.
Το ΣΕΠ στην Ελλάδα
Το ΣΕΠ συντονίζεται στην Ελλάδα από το ΕΚΤΕΠΝ.
Για τη λειτουργία του, δημιουργήθηκε το 1999 ένα Εθνικό Δίκτυο Πληροφόρησης με σκοπό τη συλλογή πληροφοριών για την κυκλοφορία και τη χρήση ΝΨΟ, για νέους τρόπους χρήσης ήδη γνωστών ουσιών και για νέους συνδυασμούς ουσιών. Το Δίκτυο περιλαμβάνει φορείς όπως:
─ το Γενικό Χημείο του Κράτους (ΓΧΚ),
─ τις Αρχές Επιβολής του Νόμου,
─ εργαστήρια τοξικολογικών, ιατροδικαστικών και αναλυτικών εξετάσεων, όπως υπηρεσίες του ΓΧΚ, τοξικολογικά/ιατροδικαστικά εργαστήρια αρμόδιων αρχών, πανεπιστημιακά ή/και ερευνητικά εργαστήρια με σχετική εξειδίκευση),
─ το Κέντρο Δηλητηριάσεων,
─ τον ΕΟΠΑΕ και υπηρεσίες μείωσης της βλάβης που λειτουργούν στη χώρα.
Διαδικασία συλλογής και ανταλλαγής στοιχείων (συνοπτικά)
- Κάθε φορέας που συμμετέχει στο Εθνικό Δίκτυο Πληροφόρησης διαβιβάζει στο ΕΚΤΕΠΝ πληροφορίες από το χώρο των δραστηριοτήτων του, συμπληρώνοντας ένα ειδικά διαμορφωμένο ερωτηματολόγιο.
- Τα νέα στοιχεία που συγκεντρώνει το ΕΚΤΕΠΝ αξιολογούνται από την Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων που έχει συστήσει το ΕΚΤΕΠΝ και αποτελείται από εκπροσώπους των συνεργαζόμενων με το ΣΕΠ φορέων.
- Τα στοιχεία που αξιολογούνται ως νέα για την Ελλάδα κοινοποιούνται στο Εθνικό Δίκτυο και στον EUDA.
- Παράλληλα, το ΕΚΤΕΠΝ ενημερώνει τους φορείς που συμμετέχουν στο Εθνικό Δίκτυο για όλες τις νέες εξελίξεις που καταγράφονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Γιατί είναι σημαντικό
Το ΣΕΠ ενισχύει την ετοιμότητα και την έγκαιρη λήψη μέτρων σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο όταν εμφανίζονται νέες ουσίες ή νέα μοτίβα χρήσης που συνδέονται με αυξημένους κινδύνους για τη δημόσια υγεία.
Ετήσιες αναφορές
Σε ετήσια βάση δημοσιοποιείται ετήσια αναφορά του ΣΕΠ για νέες ψυχοδραστικές ουσίες και νέες τάσεις στη χρήση ουσιών. Η πιο πρόσφατη αναφορά είναι διαθέσιμη εδώ.
