Στοιχεία για τις εισόδους στη θεραπεία για χρήση ουσιών στην Ελλάδα συλλέγονται μέσω του συστήματος του Δείκτη Αίτησης Θεραπείας (ΔΑΘ) του ΕΚΤΕΠΝ και του Οργανισμού της ΕΕ για τα Ναρκωτικά . Για το 2023 τα στοιχεία προήλθαν από συνολικά 125 δομές των αναγνωρισμένων υπηρεσιών παροχής συμβουλευτικής, θεραπείας ψυχοκοινωνικής υποστήριξης (ψυχοκοινωνικά ή ‘στεγνά’ θεραπευτικά προγράμματα), σωματικής αποτοξίνωσης και θεραπείας με αγωνιστές οπιοειδών (‘υποκατάστασης’) (αναφέρονται στο εξής ως ‘προγράμματα θεραπείας’) που απέστειλαν στο ΕΚΤΕΠΝ σχετικά δεδομένα. Συνοπτικά, τα δεδομένα για τα χαρακτηριστικά των ατόμων που εισέρχονται ετησίως στη θεραπεία για χρήση ουσιών παρουσιάζονται στον Πίνακα 3.1.

 

Είσοδοι στη θεραπεία για χρήση ουσιών

Περίπου τεσσερισήμισι χιλιάδες (n=4.579) άτομα εισήλθαν το 2023 στα προγράμματα θεραπείας για χρήση ουσιών και συμπλήρωσαν το ΔΑΘ/ΔΕΜΑ. Ο αριθμός αυτός ήταν το 2023 αυξημένος κατά 28% συγκριτικά με το 2022 και κατά 16% συγκριτικά με πριν από μία 5ετία (2019), αν και οριακά μειωμένος (-4% ποσοστιαία μεταβολή) συγκριτικά με πριν από μία 10ετία (2014, Γράφημα 3.1). Η σημαντική αύξηση από το 2022 στο 2023 οφείλεται κυρίως στο ότι για πρώτη φορά το 2023 η βάση δεδομένων του ΔΑΘ/ΔΕΜΑ εμπλουτίστηκε με στοιχεία από 20 προγράμματα φυλακών^[1]. Ανεξαρτήτως των μεθοδολογικών αλλαγών, συνολικά σε εύρος τριετίας, η αύξηση παραμένει και είναι ενδεικτική μιας ενδεχόμενης αύξησης του ρυθμού εισόδου νέων ατόμων στην προβληματική χρήση ουσιών, αλλά μιας ευκολότερης πρόσβασης σημαντικού μέρους του πληθυσμού που έχει ανάγκη στα προγράμματα.

[1] Οι συνολικά 793 μοναδικές (διακριτές) είσοδοι που καταγράφηκαν το 2023 στα 20 αυτά προγράμματα φυλακών συνιστούν το 78% του αριθμού των 1.012 εισόδων που αποτελεί τη διαφορά συνολικά στις εισόδους στα προγράμματα θεραπείας στη χώρα από το 2022 (n=3.567) στο 2023 (n=4.579). Έτσι, ενώ έως και το 2022 οι είσοδοι στα προγράμματα φυλακών αποτελούσαν το 1,8% των εισόδων συνολικά στη χώρα, το 2023 το ποσοστό αυτό ανήλθε στο 18%.

 

Είσοδοι στη θεραπεία από τη χρήση ουσιών ανά γενικό τύπο θεραπείας

Τ ο  2 0 2 3: Όπως παρατηρείται σταθερά όλη την προηγούμενη περίοδο, οι είσοδοι στη θεραπεία για χρήση ουσιών στην Ελλάδα αφορούν στην πλειονότητά τους τα ‘στεγνά’ προγράμματα. Το 2023 τα τέσσερα πέμπτα (82,3%) των εισόδων έγιναν σε ‘στεγνό’ πρόγραμμα, με το υπόλοιπο 17,7% να εισέρχονται σε θεραπεία με αγωνιστές οπιοειδών.

Δ ι α χ ρ ο ν ι κ ά: Ο ετήσιος αριθμός των εισόδων στη θεραπεία στα ‘στεγνά’ ήταν το 2023 αυξημένος κατά 28% συγκριτικά με πριν από μία 5ετία (2019) και κατά 11% συγκριτικά με πριν από μία 10ετία (2014). Αντίθετα, στη θεραπεία με αγωνιστές οπιοειδών, ο παραπάνω αριθμός ήταν μειωμένος κατά -20% συγκριτικά με πριν από μία 5ετία (2019) και κατά -69% συγκριτικά με πριν από μία 10ετία (2014, Γράφημα 3.1).

 

Είσοδοι στη θεραπεία ανά ιστορικό προηγούμενης προσπάθειας για θεραπεία

Τ ο  2 0 2 3: Περισσότερες από τις μισές εισόδους στη θεραπεία για χρήση ουσιών το 2023 (53,5%, n=2.431) αφορούν άτομα που κατά δήλωσή τους είχαν εισέλθει ξανά στο παρελθόν σε κάποιο πρόγραμμα θεραπείας (στο εξής, ‘προηγούμενη θεραπεία’). Αντίστοιχα, το 46,5% (n=2.115) των εισόδων αφορούν άτομα που εισέρχονται στη θεραπεία για πρώτη φορά (στο εξής: ‘πρώτη θεραπεία’). 

Δ ι α χ ρ ο ν ι κ ά: Αυξημένος κατά 8% είναι το 2023 ο αριθμός των εισόδων με ιστορικό ‘προηγούμενης θεραπείας’ συγκριτικά με πριν από μία 5ετία (2019), αλλά μειωμένος κατά -14% συγκριτικά με πριν από μία 10ετία (2014). Αυξημένος κατά 27% είναι το 2023 και ο αριθμός των περιπτώσεων ‘πρώτης θεραπείας’ συγκριτικά με πριν από μία 5ετία, αλλά και κατά 9,0% συγκριτικά με πριν από μία 10ετία, Γράφημα 3.2).

Σχόλιο | Το ότι περίπου 1500-1600 διαφορετικά άτομα εισέρχονται ετησίως για πρώτη φορά στη θεραπεία για χρήση ουσιών καταδεικνύει την αυξημένη διάδοση της χρήσης ουσιών στο γενικό πληθυσμό. Το ότι ο παραπάνω αριθμός (αλλά και το ποσοστό) εμφανίζει αύξηση τα τελευταία 4-5 χρόνια είναι ενδεικτικό αύξησης του ρυθμού εισαγωγής στην προβληματική χρήση, αν και δεν θα πρέπει να αποκλειστεί το ενδεχόμενο τα προγράμματα θεραπείας να έχουν γίνει περισσότερο προσβάσιμα στα άτομα που κάνουν προβληματική χρήση ουσιών.

 

Είσοδοι στη θεραπεία ανά πηγή παραπομπής/παρότρυνσης
Σχεδόν δύο στα 5 (38,7%) άτομα που εισέρχονται σε κάποιο από τα αναγνωρισμένα προγράμματα θεραπείας για χρήση ουσιών κινητοποιούνται τα ίδια στο να αναζητήσουν βοήθεια για το πρόβλημά τους (στοιχεία 2023, Πίνακας 3.1). Με μεγάλη διαφορά ακολουθούν σε συχνότητα ως πηγή/αιτία παραπομπής/παρότρυνσης στη θεραπεία η οικογένεια (16,1%) και οι φίλοι/ες (13,3%). Σε πολύ χαμηλότερα ποσοστά παραπέμπονται/παροτρύνονται τα άτομα σε θεραπεία μέσω ιδιωτών γιατρών (ψυχιάτρων ή άλλων ειδικοτήτων) ή ψυχολόγων (2,7%), μέσω νοσοκομείου ή άλλης υπηρεσία φροντίδας υγείας (2,7%), μέσω κάποιας κοινωνικής υπηρεσίας (8,7%) ή μέσω υπηρεσιών του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης (δικαστικές αρχές ή αστυνομία, 6,0%). 

 

Πολλαπλή χρήση
Τ ο  2 0 2 3: Ανεξαρτήτως κύριας ουσίας χρήσης, σχεδόν τα τρία τέταρτα (73,9%) των ατόμων που εισέρχονται στη θεραπεία (στοιχεία 2023) αναφέρουν προβληματική χρήση περισσοτέρων της μιας ουσιών («πολλαπλή χρήση», Γράφημα 3.3). «Πολλαπλή χρήση» αναφέρεται σε σημαντικά υψηλότερο ποσοστό από τα άτομα με κύρια ουσία χρήσης τα οπιοειδή (85,9%), τα φάρμακα  ή διάφορες άλλες ουσίες (πλην κάνναβης, 77,8%) και την κοκαΐνη ή άλλα διεγερτικά (74,8%). «Πολλαπλή χρήση» αναφέρεται, επιπλέον, σε σημαντικά υψηλότερο ποσοστό γενικά από άτομα με ιστορικό ‘προηγούμενης εισόδου στη θεραπεία’ (81,0%), απ’ ό,τι από άτομα που εισέρχονται στη θεραπεία για ‘πρώτη φορά’ (66,0%), αν και η διαφορά αυτή είναι ανύπαρκτη στην περίπτωση των οπιοειδών (Γράφημα 3.3).  

Δεν φαίνεται σε γράφημα ή πίνακα, αλλά: 

• Τα οπιοειδή αναφέρονται ως μέρος της πολλαπλής χρήσης από το 35,8% των ατόμων που αναφέρουν κύρια ουσία τα ψυχοδραστικά φάρμακα (μη-ιατρική χρήση)/λοιπές ουσίες, το 18,5% όσων ανέφεραν ως κύρια ουσία την κοκαΐνη/άλλα διεγερτικά, και από το 8,6% των ατόμων που ανέφεραν κύρια ουσία την κάνναβη. 
• Η κοκαΐνη/άλλα διεγερτικά αναφέρονται ως μέρος της πολλαπλής χρήσης από το 45,5% όσων ανέφεραν ως κύρια ουσία οπιοειδή, το 39,2% όσων ανέφεραν κύρια ουσία την κάνναβη και από το 26,7% όσων ανέφεραν κύρια ουσία τα ψυχοδραστικά φάρμακα (μη-ιατρική χρήση)/λοιπές ουσίες. 
• Η κάνναβη αναφέρεται ως μέρος της πολλαπλής χρήσης από το 52,7% όσων ανέφεραν κύρια ουσία κοκαΐνη/άλλα διεγερτικά, το 44,6% όσων ανέφεραν ως κύρια ουσία κάποιο οπιοειδές και από το 41,5% όσων ανέφεραν ως κύρια ουσία τα ψυχοδραστικά φάρμακα (μη-ιατρική χρήση)/ λοιπές ουσίες. 
• Τα ψυχοδραστικά φάρμακα (μη-ιατρική χρήση)/λοιπές ουσίες αναφέρονται ως μέρος της πολλαπλής χρήσης από το 51,7% όσων ανέφεραν ως κύρια ουσία κάποιο οπιοειδές, το 16,2% όσων ανέφεραν κύρια ουσία κοκαΐνη/άλλα διεγερτικά και το 13,7% όσων ανέφεραν κύρια ουσία την κάνναβη. 
• Τέλος, κατάχρηση αλκοόλ, αναφέρεται ως μέρος της πολλαπλής χρήσης από το 21,6% όσων ανέφεραν κύρια ουσία τα φάρμακα (μη-ιατρική χρήση)/λοιπές ουσίες, το 19,2% όσων ανέφεραν ως κύρια ουσία κοκαΐνη/άλλα διεγερτικά, το 17,2% όσων ανέφεραν κύρια ουσία την κάνναβη και το 6,3% όσων ανέφεραν ως κύρια ουσία τα οπιοειδή (δε φαίνονται σε γράφημα ή πίνακα). 

Δ ι α χ ρ ο ν ι κ ά: Ανεξαρτήτως κύριας ουσίας -και παρά τις ενδιάμεσες ήπιες διακυμάνσεις-, το ποσοστό των ατόμων που αναφέρουν «πολλαπλή χρήση» είναι σήμερα (2023, τελευταία διαθέσιμα στοιχεία) οριακά αυξημένο συγκριτικά τόσο με πριν από μία 5ετία (2019, κατά 3%) όσο και με πριν από μία 10ετία (2014, κατά 6%, Γράφημα 3.4), με την αύξηση να είναι εντονότερη στα άτομα που αναφέρουν 2 μόνον ουσίες χρήσης.. 

Σχόλιο | Το πολύ υψηλό ποσοστό και η αύξηση της «πολλαπλής χρήσης» τα τελευταία χρόνια είναι ενδεικτική επιδείνωσης των προτύπων χρήσης στην κοινότητα, κάτι που -σε συνδυασμό με την ταχεία εμφάνιση στην αγορά νέων (και δυνάμει επικίνδυνων για την υγεία) ουσιών- αποτελεί μια ακόμα πρόκληση για τα προγράμματα θεραπείας και μείωσης της βλάβης στη χώρα. Όπως δε, είχε επισημανθεί και σε προηγούμενες Εκθέσεις του ΕΚΤΕΠΝ, η αυξητική τάση που παρατηρείται στην «πολλαπλή χρήση» την τελευταία 5ετία μοιάζει με εκείνη που είχε παρατηρηθεί κατά το ίδιο διάστημα πριν από την επιδημική έκρηξη της HIV λοίμωξης στην κοινότητα των χρηστών στην περιοχή της Αθήνας, το 2011.  

 

Κύρια ουσία χρήσης
Τ ο  2 0 2 3: Τα οπιοειδή (κυρίως ηρωίνη) αναφέρονται συχνότερα ως η κύρια ουσία χρήσης και η ουσία που δημιουργεί το μεγαλύτερο πρόβλημα στα άτομα που εισέρχονται στη θεραπεία στη χώρα. Οπιοειδή ως η κύρια ουσία αναφέρονται σήμερα από σχεδόν δύο στα 5 άτομα που εισέρχονται στη θεραπεία (39,5%, στοιχεία 2023, Γράφημα 3.5). Η κοκαΐνη ή άλλα διεγερτικά αναφέρεται ως κύρια ουσία το 29,1%, η κάνναβη από λίγο περισσότερα από ένα στα 4 άτομα (27,6%), ενώ μαζί, η μη-ιατρική χρήση συνταγογραφούμενων ψυχοδραστικών στο ΚΝΣ φαρμάκων (κυρίως βενζοδιαζεπινών) κι οι λοιπές ουσίες αναφέρονται από το 3,9% των ατόμων που εισέρχονται στη θεραπεία.

Τα οπιοειδή αναφέρονται ως η κύρια ουσία χρήσης από υπερδιπλάσιο ποσοστό ατόμων με ιστορικό προηγούμενης εισόδου/προσπάθειας για θεραπεία (55,5%), συγκριτικά με όσους μπαίνουν στη θεραπεία για πρώτη φορά (20,9%, Γράφημα 3.5). Αντίθετα, η κοκαΐνη ή τα άλλα διεγερτικά και ιδιαίτερα η κάνναβη αναφέρονται σε σημαντικά υψηλότερο ποσοστό από τα άτομα που εισέρχονται για πρώτη φορά στη θεραπεία (34,7% και 24,3%, αντίστοιχα για την κοκαΐνη/άλλα διεγερτικά και 41,3% και 15,8%, αντίστοιχα για κάνναβη, Γράφημα 3.5). 

Ως η κύρια ουσία, τα οπιοειδή αναφέρονται σε παρόμοια ποσοστά στις εισόδους για θεραπεία στην Περιφέρεια της Αττικής (38,3%), της Θεσσαλονίκης (41,1%) και σε (όλες μαζί) τις Λοιπές περιοχές (40,8%, Γράφημα 3.5). Η κοκαΐνη ή τα άλλα διεγερτικά αναφέρονται σε υψηλότερο ποσοστό από τα άτομα που εισέρχονται στις μονάδες στην Αττική (32,9%), συγκριτικά με όσα άτομα εισέρχονται στις μονάδες της Θεσσαλονίκης (23,2%) και των Λοιπών περιοχών (24,8%). Στη Θεσσαλονίκη και τις λοιπές περιοχές, αντίθετα, παρατηρείται υψηλότερο ποσοστό αιτημάτων για χρήση κάνναβης (31,6% και 29,5%, αντίστοιχα), συγκριτικά με Αττική (25,5%, Γράφημα 3.5).

 

Δ ι α χ ρ ο ν ι κ ά: Αν και ο αριθμός των ατόμων που εισήλθαν στη θεραπεία και ανέφεραν τα οπιοειδή ως κύρια ουσία παραμένει σταθερός κατά τη διάρκεια των τεσσάρων τελευταίων ετών (2020-2023), το 2023 ο αριθμός αυτός ήταν σημαντικά μειωμένος συγκριτικά με πριν από μια 5ετία (2019, ποσοστιαία μεταβολή -15%), αλλά και με πριν από μια 10ετία (ποσοστιαία μεταβολή -80%, Γράφημα 3.6). Αντίθετα, ως κύρια ουσία, η κοκαΐνη ή τα άλλα διεγερτικά αναφέρεται κατά την ίδια περίοδο με ολοένα και μεγαλύτερη συχνότητα (οι αναφορές σε αυτήν την κατηγορία ουσιών ως κύριες ουσίες χρήσης ήταν το 2023 κατά 145% αυξημένες συγκριτικά με πριν από μια 5ετία και κατά 80% συγκριτικά με πριν από μια 10ετία). Αυξημένες ήταν το 2023 και οι αναφορές στην κάνναβη ως κύρια ουσία συγκριτικά τόσο με πριν από μία 5ετία (κατά 14%), όσο και με πριν από μία 10ετία (17%). Αν και σημαντικά χαμηλότερες σε αριθμό, οι αναφορές στα φάρμακα εμφανίζονται και αυτές οριακά αυξημένες το 2023 συγκριτικά τόσο με πριν από μια 5ετία (ποσοστιαία μεταβολή 9%) όσο και με πριν από μια 10ετία (ποσοστιαία μεταβολή 11%, Γράφημα 3.6).

Σχόλιο | Η μείωση στον αριθμό (και το ποσοστό) των οπιοειδών ως κύρια ουσία χρήσης την τελευταία 10ετία, μολονότι ενθαρρυντική για τον περιορισμό των βλαβών που προκαλούνται από τη χρήση τους, δεν θα πρέπει να επισκιάζει το γεγονός ότι η παρουσία τους ως (δευτερεύουσα) ουσία χρήσης παραμένει διαχρονικά ισχυρή. Το παραπάνω, σε συνδυασμό με το ότι παρατηρείται αύξηση του αριθμού των αναφορών (και του ποσοστού) στην κοκαΐνη ή τα άλλα διεγερτικά, δείχνει προς μεταβολές στα πρότυπα χρήσης στην κοινότητα των χρηστών και συνεπώς σε νέους και αχαρτογράφητους για την υγεία κινδύνους.  

 

Μέση ηλικία έναρξης χρήσης της κύριας ουσίας
Ανεξαρτήτως ουσίας, η μέση ηλικία έναρξης της (συστηματικής) χρήσης της κύριας ουσίας είναι τα 20,4 (τυπική απόκλιση (τ.α.) 7,3) έτη (2023, δεν φαίνεται σε γράφημα). Η μέση ηλικία έναρξης της συστηματικής χρήσης κάνναβης είναι τα 16,6 (τ.α. 4,6) έτη (δηλαδή περίπου η Β΄ Λυκείου, όπου υπάρχει φοίτηση σε σχολείο), ενώ η ηλικία έναρξης της χρήσης των ουσιών εκτός κάνναβης είναι κατά μέσον όρο γύρω ή αμέσως μετά τα 22 έτη (Γράφημα 3.7). Η μέση ηλικία έναρξης της χρήσης της κύριας ουσίας είναι μεγαλύτερη στα άτομα που εισέρχονται στη θεραπεία για πρώτη φορά, συγκριτικά με εκείνα που έχουν μπει στη θεραπεία και στο παρελθόν. Αττική, Θεσσαλονίκη και Λοιπές περιοχές δεν διαφέρουν σημαντικά ως προς τη μέση ηλικία έναρξης της συστηματικής χρήσης της κύριας ουσίας για τις περισσότερες κατηγορίες ουσιών. Εξαίρεση αποτελούν τα οπιοειδή, για τα οποία παρατηρείται μικρότερη μέση ηλικία έναρξης της συστηματικής χρήσης στην Αττική (Γράφημα 3.7). 

 

Μέση διάρκεια χρήσης της κύριας ουσίας μέχρι την πρώτη είσοδο στη θεραπεία
Στα άτομα που εισέρχονται στη θεραπεία για πρώτη φορά, ανεξαρτήτως ουσίας, η μέση διάρκεια χρήσης της κύριας ουσίας έως την πρώτη είσοδο στη θεραπεία είναι τα 14,9 (τ.α. 10,3) έτη (στοιχεία 2023, δεν φαίνεται σε γράφημα). Το διάστημα που μεσολαβεί μέχρι την πρώτη είσοδο στη θεραπεία είναι στην περίπτωση των οπιοειδών (κύρια ουσία) κατά περίπου 2-4 έτη μεγαλύτερο έναντι των άλλων ουσιών (Γράφημα 3.8). Το μέσο διάστημα από την έναρξη της συστηματικής χρήσης μέχρι την είσοδο σε κάποιο πρόγραμμα σε όλες τις περιπτώσεις των ουσιών είναι σημαντικά μεγαλύτερο στα άτομα που έχουν ιστορικό προηγούμενης (προσπάθειας για) θεραπεία, ενώ δεν διαφέρει μεταξύ των τριών γεωγραφικών στρωμάτων με εξαίρεση στην περίπτωση των οπιοειδών στην Αττική, για τα οποία το διάστημα που μεσολαβεί μέχρι την είσοδο στη θεραπεία είναι μεγαλύτερο απ’ ό,τι στις λοιπές περιοχές (Γράφημα 3.8).  

 

Καθημερινή χρήση της κύριας ουσίας
Ανεξαρτήτως κατηγορίας ουσίας, περισσότερα από ένα στα 2 άτομα (55,2%) που εισέρχονται στη θεραπεία (στοιχεία 2023) αναφέρουν καθημερινή χρήση της κύριας ουσίας (δεν φαίνεται σε γράφημα). Καθημερινή χρήση αναφέρεται σε υψηλότερο ποσοστό όταν η κύρια ουσία είναι τα ψυχοδραστικά φάρμακα (μη-ιατρική χρήση)/λοιπές ουσίες (67,9%, μη-στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ ιστορικού προηγούμενης θεραπείας ή γεωγραφικών στρωμάτων, Γράφημα 3.9) ή τα οπιοειδή (67,7%, σε σημαντικά υψηλότερο ποσοστό από τα άτομα που εισέρχονται για πρώτη φορά στη θεραπεία έναντι όσων έχουν ιστορικό εισαγωγής στη θεραπεία και τα άτομα που εισέρχονται σε μονάδες της Αττικής, έναντι τόσο της Θεσσαλονίκης όσο και των Λοιπών περιοχών). Στην περίπτωση της κάνναβης, καθημερινή χρήση αναφέρεται από το 52,6%, με το ποσοστό να τείνει στο να είναι σημαντικά υψηλότερο στα άτομα που εισέρχονται στις μονάδες της Αττικής (έναντι μόνον των λοιπών περιοχών, Γράφημα 3.9). Τέλος, στις περιπτώσεις κοκαΐνης/άλλων διεγερτικών, καθημερινή χρήση αναφέρεται από το 39,2%, με το ποσοστό να τείνει στο να είναι σημαντικά υψηλότερο στα άτομα έχουν ιστορικό εισαγωγής στη θεραπεία και σε εκείνα που εισέρχονται στις μονάδες των Λοιπών περιοχών (έναντι μόνον της Αττικής, Γράφημα 3.9).

 

Συνήθης τρόπος χρήσης της κύριας ουσίας 
Σ υ ν ή θ η ς  τ ρ ό π ο ς  χ ρ ή σ η ς, μ ε  ο π ι ο ε ι δ ή  ω ς  κ ύ ρ ι α  ο υ σ ί α  χ ρ ή σ η ς (n=1793): Η ενδορινική χρήση αποτελεί τον συνήθη τρόπο χρήσης για τα άτομα που εισέρχονται στη θεραπεία για οπιοειδή (62,9%, στοιχεία 2023), ενώ σε ποσοστό 24,5% αναφέρεται η ενέσιμη χρήση (Γράφημα 3.10). Συγκριτικά με τα άτομα με ‘ιστορικό προηγούμενης εισόδου στη θεραπεία’, οι περιπτώσεις ‘πρώτης θεραπείας’ επιλέγουν την ενέσιμη χρήση σε χαμηλότερο ποσοστό (25,3% και 22,3%, αντίστοιχα) και την ενδορινική σε υψηλότερο (62,1% και 65,6%, αντίστοιχα). Η ενέσιμη χρήση -ως ο συνήθης τρόπος λήψης οπιοειδών- αναφέρεται σε σημαντικά υψηλότερο ποσοστό στη Θεσσαλονίκη (34,3%) και τις Λοιπές περιοχές της χώρας (34,7%) και μόλις από το 16,0% στην Αττική. 

Σχόλιο | Μολονότι οι περιπτώσεις ‘πρώτης θεραπείας’ φαίνεται να κάνουν σε υψηλότερο ποσοστό καθημερινή χρήση της κύριας ουσίας, η χρήση αυτή γίνεται κυρίως ενδορινικώς (σχετικά ασφαλέστερο) παρά ενέσιμα (πιο επικίνδυνο), ενώ -όπως φαίνεται και στις επόεμενες ενότητες-, η έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή αλλά και η πολύ πρόσφατη ενέσιμη χρήση είναι χαμηλότερη σε αυτή την υποομάδα, από ό,τι στα άτομα με ιστορικό προηγούμενης εισόδου στη θεραπεία.

Δ ι α χ ρ ο ν ι κ ά: Σταθερό παραμένει την τελευταία 5ετία το ποσοστό των ατόμων που εισέρχονται στη θεραπεία για οπιοειδή και επιλέγουν την ενέσιμη χρήση ως κύριο τρόπο χρήσης (Γράφημα 3.11). 

Σχόλιο | Ενώ η Αττική ξεχωρίζει αρνητικά ως προς την καθημερινή χρήση, στην περιοχή αυτή η χρήση φαίνεται να εμπλέκει κυρίως τον ενδορινικό παρά τον ενέσιμο (πιο επικίνδυνο) τρόπο χρήσης. Στην Θεσσαλονίκη και στις Λοιπές περιοχές παρατηρείται, αντίθετα προτίμηση στον ενέσιμο τρόπο χρήσης, ενώ κι η τάση είναι επιπλέον στα γεωγραφικά αυτά στρώματα αυξητική τα τελευταία χρόνια. Παρόμοιες τάσεις παρατηρούνται και με την κοκαΐνη/άλλα διεγερτικά, καθώς και την πολύ πρόσφατη ενέσιμη, αλλά και κοινή χρήση οπιοειδών αλλά και κοκαΐνης/άλλων διεγερτικών (βλέπε επόμενες ενότητες).

 

Σ υ ν ή θ η ς  τ ρ ό π ο ς  χ ρ ή σ η ς,  μ ε  τ η ν  κ ο κ α ΐ ν η/ά λ λ α  δ ι ε γ ε ρ τ ι κ ά  ω ς  κ ύ ρ ι α  ουσία (n=1328): Η μύτη (ενδορινικώς) αποτελεί το συνήθη τρόπο χρήσης για την πλειονότητα (52,5%, στοιχεία 2023) των ατόμων που εισέρχονται στη θεραπεία για κοκαΐνη ή άλλα διεγερτικά, ενώ το κάπνισμα ή η εισπνοή από το στόμα προτιμάται από το 37,1%. Η ένεση αναφέρεται από το 6,3%, αλλά το ποσοστό αυτό είναι σημαντικά υψηλότερο (25,6%) στο υποσύνολο των περιπτώσεων που εισέρχονται στη θεραπεία για κοκαΐνη ή άλλα διεγερτικά και αναφέρουν τα οπιοειδή ως δευτερεύουσα ουσία—με μάλιστα το ποσοστό αυτό να είναι σημαντικά υψηλότερο στα άτομα με ιστορικό προηγούμενης θεραπείας και στη Θεσσαλονίκη και τις Λοιπές περιοχές (έναντι της Αττικής). Συγκριτικά με τα άτομα με ‘ιστορικό προηγούμενης εισόδου στη θεραπεία’, οι περιπτώσεις ‘πρώτης θεραπείας’ επιλέγουν την ενδορινική χρήση σε σημαντικά υψηλότερο ποσοστό (44,6% και 58,7%, αντίστοιχα) και την ενέσιμη χρήση σε σημαντικά χαμηλότερο ποσοστό (12,6% και 1,2%, αντίστοιχα, Γράφημα 3.12). Ως συνήθης τρόπος χρήσης η ένεση αναφέρεται από τα άτομα που εισέρχονται στη θεραπεία για κοκαΐνη ή άλλα διεγερτικά σε σημαντικά υψηλότερο ποσοστό στη Θεσσαλονίκη (15,8%) και τις Λοιπές περιοχές (7,9%) συγκριτικά με την Αττική (4,1%, Γράφημα 3.12). 

 

Δ ι α χ ρ ο ν ι κ ά: Δεν παρατηρείται κάποια σημαντική μεταβολή στα ποσοστά (Γράφημα 3.13) ή στον αριθμό (δεν φαίνεται σε γράφημα) των αναφορών στους συνήθεις τρόπους χρήσης, αν και το κάπνισμα / εισπνοή από το στόμα επιλέγεται τα τελευταία χρόνια από σταδιακά ολοένα και περισσότερα άτομα με κύρια ουσία την κοκαΐνη ή διεγερτικά. 

 

Επιπολασμός της ενέσιμης χρήσης 
Ε π ι π ο λ α σ μ ό ς  τ η ς  ε ν έ σ ι μ η ς  χ ρ ή σ η ς, α ν ε ξ α ρ τ ή τ ω ς  κ ύ ρ ι α ς  ο υ σ ί α ς: Ενέσιμη χρήση έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή αναφέρεται από το 36,6% των ατόμων που εισέρχονται στη θεραπεία για χρήση ουσιών (στοιχεία 2023), με κάτι παραπάνω από το 1/3 αυτών (13,6% του συνόλου των εισόδων) να αναφέρουν πολύ πρόσφατη ενέσιμη χρήση (κατά τη διάρκεια των 30 τελευταίων ημερών, Πίνακας 3.1). 

Ε π ι π ο λ α σ μ ό ς  τ η ς  ε ν έ σ ι μ η ς  χ ρ ή σ η ς  σ τ α  ά τ ο μ α  π ο υ  α ν α φ έ ρ ο υ ν  τ α  ο π ι ο ε ι δ ή  ω ς  κ ύ ρ ι α  ο υ σ ί α: Ενέσιμη χρήση έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή αναφέρεται από σχεδόν τρία στα 4 (71,4%) άτομα που αναφέρουν τα οπιοειδή ως κύρια ουσία∙ από αυτά, κάτι παραπάνω από το 1/3 (27,5% των εισόδων με κύρια ουσία οπιοειδή) αναφέρουν πολύ πρόσφατη ενέσιμη χρήση (μέσα στις 30 τελευταίες ημέρες, Γράφημα 3.14). Σημαντικά χαμηλότερο ποσοστό ενέσιμης χρήσης έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή παρατηρείται στις περιπτώσεις ‘πρώτης θεραπείας’, συγκριτικά με τα άτομα με ‘ιστορικό προηγούμενης εισόδου στη θεραπεία’ (50,2% και 78,4%, αντίστοιχα), αλλά στην περίπτωση της πολύ πρόσφατης ενέσιμης χρήσης τα ποσοστά δεν διαφέρουν σημαντικά (24,3% και 28,4%, αντίστοιχα). Είναι αξιοσημείωτο ότι η ενέσιμη χρήση (συμπεριλαμβανομένης της πολύ πρόσφατης) αναφέρεται σε σημαντικά υψηλότερα ποσοστά εισόδων για χρήση οπιοειδών στις Λοιπές περιοχές της χώρας και τη Θεσσαλονίκη (συγκριτικά με την Αττική, Γράφημα 3.14).

 

Ε π ι π ο λ α σ μ ό ς  τ η ς  ε ν έ σ ι μ η ς  χ ρ ή σ η ς  σ τ α  ά τ ο μ α  π ο υ  α ν α φ έ ρ ο υ ν  τ η ν  κ ο κ α ΐ ν η/δ ι ε γ ε ρ τ ι κ ά  ω ς  κ ύ ρ ι α  ο υ σ ί α: Ενέσιμη χρήση έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή αναφέρεται από το ένα στα 6 (17,0%) άτομα που εισέρχονται στη θεραπεία και αναφέρουν την κοκαΐνη ή άλλα διεγερτικά ως κύρια ουσία∙ από αυτά, κάτι λιγότερο από τα μισά (7,4% των εισόδων με κύρια ουσία κοκαΐνη ή άλλα διεγερτικά) αναφέρουν ενέσιμη χρήση κάποιας ουσίας στις 30 τελευταίες ημέρες (Γράφημα 3.15). Όπως παρατηρήθηκε και με τα οπιοειδή, έτσι και με την κοκαΐνη/διεγερτικά, σημαντικά χαμηλότερο ποσοστό ενέσιμης χρήσης (συμπεριλαμβανομένης της πολύ πρόσφατης) παρατηρείται στις περιπτώσεις ‘πρώτης θεραπείας’, συγκριτικά με τα άτομα με ‘ιστορικό προηγούμενης εισόδου στη θεραπεία’ (Γράφημα 3.15). Επίσης, η ενέσιμη χρήση αναφέρεται σε σημαντικά υψηλότερα ποσοστά εισόδων για χρήση κοκαΐνης/διεγερτικών στη Θεσσαλονίκη (ισχύει και για την πολύ πρόσφατη ενέσιμη χρήση) και στις Λοιπές περιοχές (συγκριτικά με την Αττική, Γράφημα 3.15).

 

Επιπολασμός της κοινής χρήσης σύριγγας (άτομα με ενέσιμη χρήση έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή) 
Ε π ι π ο λ α σ μ ό ς  τ η ς  κ ο ι ν ή ς  χ ρ ή σ η ς  σ ύ ρ ι γ γ α ς, α ν ε ξ α ρ τ ή τ ω ς  κ ύ ρ ι α ς  ο υ σ ί α ς (n=1665): Κοινή χρήση σύριγγας έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή αναφέρεται από το 46,0% των ατόμων που εισέρχονται στη θεραπεία και αναφέρουν ενέσιμη χρήση έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή (στοιχεία 2023), με το 1/6 αυτών (8,0% του συνόλου των εισόδων με ιστορικό ενέσιμης χρήσης έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή) να αναφέρουν πολύ πρόσφατη κοινή χρήση συρίγγων (δηλαδή κατά τη διάρκεια των 30 τελευταίων ημερών, Πίνακας 3.1). 

Ε π ι π ο λ α σ μ ό ς  τ η ς  κ ο ι ν ή ς  χ ρ ή σ η ς  σ ύ ρ ι γ γ α ς  σ τ α  ά τ ο μ α  π ο υ  α ν α φ έ ρ ο υ ν  ο π ι ο ε ι δ ή  ω ς  κ ύ ρ ι α  ο υ σ ί α  και  ε ν έ σ ι μ η  χ ρ ή σ η  έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή (n=1278): Κοινή χρήση σύριγγας έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή στα άτομα που αναφέρουν οπιοειδή ως κύρια ουσία και ενέσιμη χρήση έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή αναφέρεται σε επίπεδο 47,0%∙εξ αυτών, το 1/6 (8,1% του συνόλου των εισόδων για οπιοειδή με ιστορικό ενέσιμης χρήσης) αναφέρουν κοινή χρήση σύριγγας μέσα στις 30 τελευταίες ημέρες (Γράφημα 3.16). Σημαντικά χαμηλότερο ποσοστό κοινής χρήσης σύριγγας έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή παρατηρείται στις περιπτώσεις της ‘πρώτης θεραπείας’, συγκριτικά με τις περιπτώσεις με ‘ιστορικό προηγούμενης εισόδου στη θεραπεία’ (38,2% και 48,9%, αντίστοιχα), ενώ οι δύο αυτές ομάδες δεν διαφέρουν στην πολύ πρόσφατη κοινή χρήση συρίγγων). Είναι αξιοσημείωτο ότι η κοινή χρήση σύριγγας (συμπεριλαμβανομένης της πολύ πρόσφατης) αναφέρεται σε σημαντικά υψηλότερα ποσοστά εισόδων για χρήση οπιοειδών στις Λοιπές περιοχές της χώρας, συγκριτικά με την Αττική (Γράφημα 3.16).

 

Ε π ι π ο λ α σ μ ό ς  τ η ς  κ ο ι ν ή ς  χ ρ ή σ η ς  σ ύ ρ ι γ γ α ς  σ τ α  ά τ ο μ α  π ο υ  α ν α φ έ ρ ο υ ν  τ η ν  κ ο κ α ΐ ν η/δ ι ε γ ε ρ τ ι κ ά  ω ς  κ ύ ρ ι α   ο υ σ ί α  και  ε ν έ σ ι μ η   χ ρ ή σ η  έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή (n=225): Έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή κοινή χρήση σύριγγας στα άτομα που αναφέρουν την κοκαΐνη ή άλλα διεγερτικά ως κύρια ουσία και ενέσιμη χρήση έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή αναφέρεται σε επίπεδο 39,1%∙ και από τα άτομα αυτά, το 1/4 (9,6% του συνόλου των εισόδων για κοκαΐνη ή άλλα διεγερτικά με ιστορικό ενέσιμης χρήσης) αναφέρουν κοινή χρήση σύριγγας στις 30 τελευταίες ημέρες (Γράφημα 3.17). Χαμηλότερο, αλλά όχι σημαντικά, ποσοστό κοινής χρήσης σύριγγας έστω και μία φορά σε όλη τη ζωή παρατηρείται στις περιπτώσεις ‘πρώτης θεραπείας’ (35,7%), συγκριτικά με τα άτομα με ‘ιστορικό προηγούμενης εισόδου στη θεραπεία’ (39,3%, Γράφημα 3.17). 

 

Δ ι α χ ρ ο ν ι κ ά, αν και με μικρές διακυμάνσεις, την τελευταία 10ετία μειώνεται το ποσοστό των ατόμων που ετησίως εισέρχονται σε θεραπεία και (ανεξαρτήτως ουσίας) αναφέρουν πολύ πρόσφατη ενέσιμη χρήση (ενέσιμη χρήση κατά τη διάρκεια των τελευταίων 30 ημερών πριν από την είσοδο σε θεραπεία, ωστόσο το 2023 παραμένει σταθερό συγκριτικά με το 2022 (Γράφημα 3.18). Αν και με μικρές διακυμάνσεις, διαχρονικά μειώνεται και το ποσοστό των ατόμων που ετησίως εισέρχονται σε θεραπεία με ιστορικό ενέσιμης χρήσης και αναφέρουν πολύ πρόσφατη κοινή χρήση συρίγγων (κοινή χρήση συρίγγων κατά τη διάρκεια των τελευταίων 30 ημερών πριν από την είσοδο σε θεραπεία, Γράφημα 3.19).  

 

Κοινωνικοδημογραφικά χαρακτηριστικά

Ανεξαρτήτως κύριας ουσίας χρήσης, τα άτομα που εισήλθαν σε θεραπεία για χρήση ουσιών το 2023 (τελευταία διαθέσιμα στοιχεία) ήταν (Γράφημα 3.20 και Γράφημα 3.21): 

• Άνδρες σε ποσοστό 84,7% (χαμηλότερα στις περιπτώσεις ‘πρώτης θεραπείας’, 83,4%).
• Με μέση ηλικία τα 35,3 (τ.α.11,3) έτη, 4 χρόνια χαμηλότερη στις περιπτώσεις ‘πρώτης θεραπείας’ (31,6 έτη) και 4 χρόνια υψηλότερη στους άνδρες (35,9 έτη, συγκριτικά με 32,2 έτη στις γυναίκες).
• Ελληνικής ιθαγένειας σε ποσοστό 83,9% (σημαντικά χαμηλότερα στις περιπτώσεις ‘πρώτης θεραπείας’).
• Με σταθερή στέγη (90,1%, ή 88,9% αν εξαιρεθούν τα άτομα με προβλήματα από τη χρήση κάνναβης, δεν φαίνεται σε γράφημα). Μη-σταθερή ή απουσία στέγης ανέφερε ένα στα 10 άτομα (9,9%, χαμηλότερα στις περιπτώσεις ‘πρώτης θεραπείας’). Δύο στα 5 (39,9%) άτομα ανέφεραν ότι ζουν με τους γονείς τους, ένα στα 6 (17,2%) μόνα και ένα στα 7 (14,5%) με σύντροφο (με ή χωρίς παιδιά). Ένα στα 9 άτομα (11,5%) ανέφερε ότι ζει με παιδιά (στοιχεία από n=1.700 περιπτώσεις, κυρίως της ‘υποκατάστασης’).
• Με μη-ολοκληρωμένη τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση σε ποσοστό 45,9% (χαμηλότερα στις περιπτώσεις ‘πρώτης θεραπείας’ και 46,7% αν εξαιρεθούν τα άτομα με προβλήματα από τη χρήση κάνναβης).
• Άνεργοι σε ποσοστό 34,0% (σημαντικά λιγότεροι στις περιπτώσεις ‘πρώτης θεραπείας’), αλλά 38,0% αν εξαιρεθούν τα άτομα με προβλήματα από τη χρήση κάνναβης (δεν φαίνεται σε γράφημα). Ένα στα 4 άτομα ανέφεραν σταθερή (25,4%) και σχεδόν ένας στους 10 (8,7%) ανέφεραν περιστασιακή απασχόληση. 

 

Δ ι α χ ρ ο ν ι κ ά (Γράφημα 3.21 και Γράφημα 3.22): 

• Μετά από διαδοχικές αυξήσεις, σταθεροποιείται τα τελευταία χρόνια η μέση ηλικία των ατόμων που εισέρχονται στη θεραπεία για χρήση ουσιών περίπου στα 35,5 έτη.
• μειώνεται σταδιακά το ποσοστό των ατόμων που αναφέρουν ότι ζουν με τους γονείς τους (με το ποσοστό αυτό να κατεβαίνει το 2023 για πρώτη φορά σε επίπεδα κάτω του 40%)
• Το ποσοστό των ανδρών παραμένει γενικά σταθερό, γύρω στο 85% 
• Μολονότι σημαντικά μειωμένο το 2023 σε σχέση με το 2022, το ποσοστό της μη-σταθερής στέγης/αστεγίας παραμένει την τελευταία 10ετία (2014-2023) γενικά σταθερό, γύρω στο 12-13%.
• Αν και σχετικά χαμηλό, το ποσοστό των ατόμων που εισέρχονται ετησίως στη θεραπεία και έχουν αλλοδαπή ιθαγένεια αυξάνεται σταδιακά τα τελευταία χρόνια, ενώ σημαντική ήταν κι η αύξηση το 2023 (16,1%) συγκριτικά με το 2022 (10,9%).
• Αν και παραμένουν υψηλά, την τελευταία 10ετία μειώνονται σταδιακά τα ποσοστά των ατόμων που αναφέρουν κατά την είσοδο ότι είναι άνεργα. Το ίδιο ισχύει και για τα άτομα που αναφέρουν ότι δεν έχουν απολυτήριο λυκείου, παρά τη σημαντική αύξηση του ποσοστού το 2023 (45,9%) συγκριτικά με το 2022 (42,1%), η οποία ωστόσο φαίνεται να οφείλεται στο ότι στα δεδομένα του 2023 υπήρχαν για μεθοδολογικούς λόγους σημαντικά περισσότερες περιπτώσεις εισόδου σε προγράμματα θεραπείας των φυλακών.
• Πολύ πιθανόν εξαιτίας των συνθηκών που προκλήθηκαν από τα μέτρα για τον περιορισμό της πανδημίας COVID-19, την τελευταία τετραετία (2020-2023) παρουσιάζεται ξαφνικά σημαντικά αυξημένο το διάστημα (σε έτη) που μεσολαβεί από την έναρξη της συστηματικής χρήσης της κύριας ουσίας μέχρι την είσοδο στη θεραπεία.

 

^{ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ 
Δείκτης Αίτησης Θεραπείας (ΔΑΘ) 
Ο Δείκτης Αίτησης Θεραπείας (ΔΑΘ) καταγράφει τον αριθμό, τα κοινωνικοδημογραφικά χαρακτηριστικά και τα χαρακτηριστικά της χρήσης των ατόμων που απευθύνονται στις δομές θεραπείας για βοήθεια σε σχέση με προβλήματα από τη χρήση ουσιών. Αποτελεί έναν από τους πέντε επιδημιολογικούς δείκτες που εφαρμόζει το ΕΚΤΕΠΝ από το 1994 προκειμένου να αποτυπώσει την κατάσταση του φαινομένου της χρήσης ουσιών και της συνδεόμενης βλάβης στην Ελλάδα. Η εφαρμογή του βασίζεται στο Ευρωπαϊκό Πρωτόκολλο (Standard Protocol v.3.0) του EUDA.
Ο ΔΑΘ προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την πορεία του φαινομένου της χρήσης ουσιών στη χώρα, το προφίλ των ατόμων που απευθύνονται στα εξειδικευμένα προγράμματα για θεραπεία, τις μεταβολές στα πρότυπα χρήσης των ουσιών (π.χ. ενέσιμης χρήσης) και τους κινδύνους που συνδέονται με αυτά (π.χ. λοιμώδη νοσήματα, θάνατοι). Επιπλέον, προσφέρει έμμεση πληροφόρηση για τον ρυθμό εμφάνισης νέων περιπτώσεων ατόμων που κάνουν προβληματική χρήση ουσιών (επίπτωση).
Στο πλαίσιο της εφαρμογής του ΔΑΘ ως ‘θεραπεία’ ορίζεται κάθε υπηρεσία η οποία έχει στόχο να βελτιώσει την ψυχολογική, τη σωματική ή την κοινωνική κατάσταση των ατόμων που ζητούν βοήθεια για προβλήματα από τη χρήση ουσιών. Η θεραπεία παρέχεται συνήθως από εξειδικευμένες υπηρεσίες, αλλά μπορεί επίσης να προέρχεται κι από υπηρεσίες που προσφέρουν γενική ιατρική και ψυχολογική βοήθεια σε άτομα που αντιμετωπίζουν πρόβλημα με τις ουσίες. Ως ‘θεραπευτικό πρόγραμμα’ ορίζεται η υπηρεσία η οποία παρέχει θεραπεία, όπως αυτή ορίζεται παραπάνω, σε άτομα με προβλήματα χρήσης ουσιών. Τα θεραπευτικά προγράμματα μπορεί να βασίζονται σε δομές που είναι ιατρικές ή μη-ιατρικές, δημόσιες ή ιδιωτικές, ειδικευμένες ή μη. Με την ευρεία του έννοια ο παραπάνω ορισμός μπορεί να περιλαμβάνει παρεμβάσεις οι οποίες αποσκοπούν στη μείωση της βλάβης, παρεμβάσεις των οποίων ο κύριος σκοπός είναι η αποτοξίνωση και η αποχή, μη-ιατρικές αλλά και ιατρικές παρεμβάσεις, βραχείες παρεμβάσεις σε κρίση ή συμβουλευτική παρέμβαση ή υποστήριξη, καθώς επίσης και περισσότερο δομημένα μακροχρόνια προγράμματα.
Τα στοιχεία του ΔΑΘ αφορούν για τα μεν ‘στεγνά’ προγράμματα τα άτομα που απευθύνονται στα συμβουλευτικά κέντρα, για το δε πρόγραμμα θεραπείας με αγωνιστές τα άτομα που εντάσσονται στο πρόγραμμα μέσω της ΜΥΑΠ στην περίπτωση της Αττικής, και των ΜΟΘΕ στην υπόλοιπη Ελλάδα.
Ελλείψει συστηματικών δεδομένων τα οποία να συλλέγονται από δείγματα του πληθυσμού (του γενικού πληθυσμού και ιδιαίτερα του πληθυσμού εκτός θεραπευτικών δομών), τα χαρακτηριστικά, οι μεταβολές και οι γενικότερες τάσεις στον αριθμό των ατόμων που καταγράφονται ετησίως μέσω του ΔΑΘ περιγράφουν σε ένα μόνο βαθμό την ‘πραγματική’ κατάσταση του φαινομένου της προβληματικής χρήσης ναρκωτικών στη χώρα. Σημειώνεται επιπλέον ότι τα στοιχεία του ΔΑΘ είναι ευαίσθητα τόσο σε μεθοδολογικούς παράγοντες όσο και σε παράγοντες που συνδέονται με τη λειτουργία των μονάδων που συλλέγουν και διαχειρίζονται τα στοιχεία πρωτογενώς. Έτσι, για παράδειγμα, οι διαχρονικές μεταβολές στον ετήσιο αριθμό των καταγραφών στον ΔΑΘ μπορεί να απηχούν συγκυριακές μεταβολές στην επιδημιολογία, τις αντιλήψεις και στα κίνητρα που οδηγούν τα άτομα με προβλήματα από τη χρήση ουσιών στη θεραπεία. Ενδέχεται, ωστόσο, να συνδέονται και με μεταβολές, όπως στην ευκολία ή δυσκολία πρόσβασης στα προγράμματα, στη διαθεσιμότητα σε θέσεις θεραπείας και στον βαθμό διείσδυσης των προγραμμάτων στην κοινότητα των χρηστών και στις ομάδες του πληθυσμού υψηλότερου κινδύνου. Μεταβολές στον ετήσιο αριθμό των καταγραφών του ΔΑΘ ενδέχεται να συνδέονται και με άλλους παράγοντες, όπως τις δυνατότητες που έχουν οι μονάδες σε ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους για τη συνεχή και πλήρη συμπλήρωση και αποστολή των εντύπων του ΔΑΘ στο ΕΚΤΕΠΝ, καθώς και τη δυνατότητα που έχει το ΕΚΤΕΠΝ για διαρκή εκπαίδευση και υποστήριξη των επαγγελματιών στις μονάδες/προγράμματα σε θέματα συμπλήρωσης του εντύπου του ΔΑΘ. 
Για το 2023 τα στοιχεία προήλθαν από συνολικά 125 δομές των αναγνωρισμένων υπηρεσιών παροχής συμβουλευτικής, θεραπείας ψυχοκοινωνικής υποστήριξης (ψυχοκοινωνικά ή ‘στεγνά’ θεραπευτικά προγράμματα), σωματικής αποτοξίνωσης και θεραπείας με αγωνιστές οπιοειδών που απέστειλαν στο ΕΚΤΕΠΝ σχετικά δεδομένα. Συνοπτικά, τα δεδομένα για τα χαρακτηριστικά των ατόμων που εισέρχονται ετησίως στη θεραπεία για χρήση ουσιών παρουσιάζονται στον Πίνακα 3.1.}