Η έννοια της ‘μείωσης της βλάβης΄ στην Ελλάδα και οι σχετικές παρεχόμενες υπηρεσίες

Για την αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας και των κοινωνικών προεκτάσεων που συνδέονται με τη χρήση ουσιών παρέχονται στη χώρα μας υπηρεσίες μείωσης της βλάβης σε άτομα που κάνουν χρήση ουσιών και δεν βρίσκονται σε κάποιο θεραπευτικό πρόγραμμα, καθώς και σε άτομα που έχουν ξεκινήσει θεραπεία για τα ναρκωτικά. Οι υπηρεσίες αυτές περιλαμβάνουν δράσεις σε ανοικτούς χώρους συνάθροισης χρηστών ουσιών (προγράμματα ‘δουλειά-στο-δρόμο’, κινητές μονάδες), καθώς και σε εξειδικευμένες δομές, τις μονάδες ‘άμεσης πρόσβασης’, οι οποίες δεν θέτουν προϋποθέσεις για την υποδοχή και την εξυπηρέτηση των χρηστών και περιλαμβάνουν κυρίως:

• υπηρεσίες για την αντιμετώπιση προβλημάτων υγείας (σωματικής και ψυχικής),
• διανομή συρίγγων, σύνεργων ασφαλούς χρήσης και προφυλακτικών,
• στέγαση, φιλοξενία,
• φροντίδα της σωματικής υγιεινής,
• διανομή φαγητού,
• ενημέρωση για τρόπους ασφαλέστερης χρήσης ουσιών και πρόληψης μετάδοσης νοσημάτων,
• διασύνδεση με υπηρεσίες υγείας, με υπηρεσίες θεραπείας για την εξάρτηση και άλλες υπηρεσίες.

Σχόλιο | Η ‘μείωση της βλάβης’ αναφέρεται στο σύνολο των δράσεων, υπηρεσιών και στρατηγικών που στοχεύουν στη μείωση των επιβλαβών συνεπειών της χρήσης ουσιών τόσο σε επίπεδο υγείας όσο και των κοινωνικών προβλημάτων που συνδέονται με τη χρήση ουσιών. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ανάγκη για μέτρα μείωσης της βλάβης αναδείχθηκε ιδιαίτερα μετά τη Σύσταση του Συμβουλίου της Ευρώπης (2003/488/ΕΚ) το 2003 για την προώθηση μέτρων πρόληψης και μείωσης των επιβλαβών συνεπειών για την υγεία που συνδέονται με τη χρήση ουσιών³⁰. Ο τομέας μείωσης της βλάβης ενισχύεται στα κράτη-μέλη ολοένα και περισσότερο, καθώς στις Εθνικές Στρατηγικές και τα Εθνικά Σχέδια Δράσης³¹ περιλαμβάνονται σχετικοί στόχοι που τίθενται και από τις Ευρωπαϊκές Στρατηγικές για τα Ναρκωτικά. Ιδιαίτερη έμφαση στη μείωση της βλάβης δόθηκε στην τελευταία Ευρωπαϊκή Στρατηγική (2021-2025), όπου ο τομέας αυτός ξεχώρισε ως προς τους στόχους και τις σχετικές προτεραιότητες.

Υπηρεσίες μείωσης της βλάβης έχουν αναπτύξει οι φορείς, ΟΚΑΝΑ και ΚΕΘΕΑ (νυν ΕΟΠΑΕ), καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα αναγκών, όπως πρόληψη και αντιμετώπιση μολυσματικών ασθενειών (HIV, ηπατίτιδα C και ηπατίτιδα Β), πρόληψη θανάτων λόγω υπερδοσολογίας, διαχείριση άλλων προβλημάτων υγείας, όπως παθολογικά, οδοντιατρικά, ψυχιατρικά, κτλ. που σχετίζονται με τη χρήση, παροχή αγαθών και ειδών πρώτης ανάγκης και κάλυψη αναγκών στέγης.

Επιπλέον, αρκετοί οργανισμοί και μη-κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) κοινωνικής φροντίδας, όπως οι ΜΚΟ PRAKSIS, Γιατροί του Κόσμου και STEPS, ο Σύλλογος Ασθενών Ήπατος Ελλάδος (ΣΑΗΕ) ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ, ο Σύλλογος Οροθετικών Ελλάδος (ΣΟΕ) ΘΕΤΙΚΗ ΦΩΝΗ, καθώς και ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), υλοποιούν δράσεις μείωσης της βλάβης για άτομα που κάνουν χρήση ουσιών, όπως διανομή συρίγγων και διαγνωστικούς ελέγχους για την ανίχνευση λοιμωδών νοσημάτων.

Σχόλιο | Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το 2023 συνολικά 24.849 άτομα έλαβαν υπηρεσίες μείωσης της βλάβης, σημαντικά μεγαλύτερος αριθμός συγκριτικά με το 2022 (13.739) λόγω της πληρέστερης λειτουργίας των νέων δομών του ΟΚΑΝΑ και του ΚΕΘΕΑ (νυν ΕΟΠΑΕ).

Εξελίξεις σε επίπεδο σχεδιασμού σε εθνικό επίπεδο

Από το 2021 και μετά ο τομέας της μείωσης της βλάβης αναπτύχθηκε σημαντικά, τόσο με τη δημιουργία νέων υπηρεσιών όσο και με τη διεύρυνση των υπαρχουσών. Συγκεκριμένα, σημαντικές εξελίξεις αποτέλεσαν κατά χρονολογική σειρά:

• Η διεύρυνση υπηρεσιών μείωσης της βλάβης σε πολλές πόλεις της χώρας με τη λειτουργία κινητών μονάδων και η ενίσχυση τους στο πλαίσιο του νέου ΕΣΠΑ 2021-2027: Υπηρεσίες μείωσης της βλάβης παρέχονταν μέχρι πρόσφατα μόνο στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Από το 2021, κυρίως μέσω των περιφερειακών επιχειρησιακών προγραμμάτων ΕΣΠΑ 2014-2020 και τη συγχρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινοτικού Ταμείου, ο ΟΚΑΝΑ και το ΚΕΘΕΑ (νυν ΕΟΠΑΕ) διεύρυναν τις υπηρεσίες τους και σε άλλες πόλεις της χώρας (Ρέθυμνο, Τρίπολη, Πάτρα, Αλεξανδρούπολη, Κομοτηνή, Ιωάννινα, Λάρισα, Τρίκαλα, Λαμία, Ναύπλιο, Μυτιλήνη, Κοζάνη κ.ά.), με τη λειτουργία κινητών μονάδων.
  Οι υπηρεσίες μείωσης της βλάβης σε πολλές περιοχές της χώρας αναμένεται να ενισχυθούν περαιτέρω δεδομένου ότι στον σχεδιασμό του Υπουργείου Υγείας στο πλαίσιο του νέου Εταιρικού Συμφώνου για το Πλαίσιο Ανάπτυξης (ΕΣΠΑ 2021-2027) περιλαμβάνονται η ίδρυση περισσότερων κέντρων ημέρας με υπηρεσίες βραχείας φιλοξενίας και κινητών μονάδων, καθώς και η ενίσχυση δράσεων ‘δουλειά-στο-δρόμο’, όπως τα προγράμματα συλλογής υγειονομικού υλικού ασφαλούς χρήσης.
• Η λειτουργία του Χώρου Εποπτευόμενης Χρήσης (ΧΕΧ) και το νομικό πλαίσιο για τη λειτουργία κινητών ΧΕΧ: Τον Απρίλιο του 2022 ο ΟΚΑΝΑ επαναλειτούργησε ΧΕΧ με την απαραίτητη άδεια που εκδόθηκε στα τέλη του 2021. Το πλαίσιο ίδρυσης και λειτουργίας των ΧΕΧ που καθορίζεται στη σχετική Υπουργική Απόφαση (25602/2020 ΦΕΚ Β 1607/27-04-2020) η οποία δημοσιεύθηκε το 2020, αντικατέστησε την αντίστοιχη που είχε εκδοθεί το 2019 (βλ. ΕΚΤΕΠΝ 2021). Η λειτουργία του ΧΕΧ με την ονομασία ΣΤΕΚΙ 46 στο Κέντρο της Αθήνας στον Σταθμό Φροντίδας Εξαρτημένων Ατόμων (ΣΦΕΑ) του ΟΚΑΝΑ (νυν ΕΟΠΑΕ) ξεκίνησε εννέα χρόνια μετά την πιλοτική λειτουργία του ΧΕΧ ΟΔΥΣΣΕΑ στον ίδιο φορέα. Με σκοπό την επέκταση της λειτουργίας των ΧΕΧ εκτός δομών, στις αρχές του 2024 τροποποιήθηκε η σχετική Υπουργική Απόφαση (Δ2α/οικ 13530/2024 ΦΕΚ Β 1491/06-03-2024), εξειδικεύοντας περαιτέρω τους όρους και τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας των ΧΕΧ και κυρίως των κινητών μονάδων ΧΕΧ. Παράλληλα ο ΟΚΑΝΑ (νυν ΕΟΠΑΕ) σχεδίασε την ίδρυση κινητών μονάδων εποπτευόμενης χρήσης, συγκεκριμένα δύο στην Αθήνα με την υποστήριξη του Δήμου Αθηναίων και έναν στη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο έργου από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας η οποία άρχισε να λειτουργεί από το 2024.
• Η διεύρυνση χορήγησης ναλοξόνης από επαγγελματίες, φυσικά ή νομικά πρόσωπα για την πρόληψη οξέων τοξικώσεων και θανάτων από οπιοειδή: Το 2021, σημαντική εξέλιξη αποτέλεσε η δημιουργία για πρώτη φορά στη χώρα μας νομικού πλαισίου για τη χορήγηση ναλοξόνης σε περιπτώσεις οξείας τοξίκωσης από οπιοειδή. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την Απόφαση του Υπουργείου Υγείας (Γ.Π.οικ.78049/2021 ΦΕΚ 5969/17-12-2021), εκπαιδευμένοι γιατροί, νοσηλευτές και άλλοι επαγγελματίες σε ΕΚΑΒ, Ο.Τ.Α. (αποκλειστικά για την παροχή υπηρεσιών σε προγράμματα ‘δουλειά-στο-δρόμο’, χώρους εποπτευόμενης χρήσης σταθερούς ή κινητούς, Ξενώνες Μεταβατικής Φιλοξενίας και σε Υπνωτήρια), φορείς θεραπείας για τα ναρκωτικά, καταστήματα κράτησης και σώματα ασφαλείας, μπορούν να χορηγούν ναλοξόνη κυρίως σε εισπνεόμενη μορφή (ρινικό εκνέφωμα) σε περιπτώσεις υπερβολικής δόσης οπιοειδών. Το πρόγραμμα χορήγησης ναλοξόνης υλοποιήθηκε το 2022 από τον ΟΚΑΝΑ σε πέντε πόλεις της Ελλάδας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Τρίπολη και Ρέθυμνο). Με τον Νόμο 5034/2023 τον Μάρτιο του 2023, δόθηκε τη δυνατότητα σε άλλους φορείς, επαγγελματίες, φυσικά ή νομικά πρόσωπα να χορηγούν εισπνεόμενη ναλοξόνη. Στη νέα Υπουργική Απόφαση Δ2α/Γ.Π.31276 (ΦΕΚ 3890/Β/27/07/2025) ορίζεται ότι τα φυσικά πρόσωπα, όπως τα άτομα που κάνουν χρήση ψυχοδραστικών ουσιών, οι φροντιστές και οι οικείοι τους, δύνανται να προμηθεύονται ναλοξόνη από φαρμακεία με την προσκόμιση ιατρικής συνταγής για να τη χορηγούν μετά από εκπαίδευση, σε περιπτώσεις υπερδοσολογίας από οπιοειδή. Επιπλέον, εγκεκριμένοι οργανισμοί και φορείς πρόληψης, θεραπείας, απεξάρτησης και επανένταξης μπορούν να υλοποιούν "Προγράμματα Διανομής Ναλοξόνης για το Σπίτι και Μέσω Ομοτίμων".
• Θέσπιση διαδικασίας προληπτικής διάθεσης αντιρετροϊκών φαρμάκων «Pre-Exposure Prophylaxis» -PrEP) σε άτομα αρνητικά στον ιό HIV: Το 2023 εκδόθηκε ΚΥΑ (172/2023/2023 ΦΕΚ Β 6664/24-11-2023) για την εφαρμογή προληπτικής θεραπείας σε άτομα που βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο να μολυνθούν από τον ιό HIV. Στους δικαιούχους της αγωγής περιλαμβάνοντα και τα άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση ουσιών (ΧΕΝ). Η συνταγογράφηση των εν λόγω φαρμάκων γίνεται από ιατρούς με ειδικότητα παθολογίας, γενικής ιατρικής, δερματολογίας ή μαιευτικής γυναικολογίας και οι συνταγές εκτελούνται στα φαρμακεία δημόσιων νοσοκομείων στα οποία λειτουργούν Μονάδες Ειδικών Λοιμώξεων. 
• Η δημιουργία δομών φιλοξενίας και οι παροχές στέγασης και εργασίας για την αντιμετώπιση προβλημάτων που συνδέονται με την αστεγία: Μετά τη λειτουργία του ξενώνα το 2020 στο κέντρο της Αθήνας^[1], ο ΟΚΑΝΑ δημιούργησε νέες δομές φιλοξενίας και στέγασης ατόμων με προβλήματα χρήσης ουσιών, παρέχοντας παράλληλα ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών προκειμένου να καλυφθούν μια σειρά αναγκών των ατόμων αυτών σχετικά με προβλήματα υγείας (σωματικής και ψυχικής) και σωματικής υγιεινής. Συγκεκριμένα, το 2022 ο ΟΚΑΝΑ λειτούργησε σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων το Ανοιχτό Κέντρο Ημέρας Αστέγων-Υπνωτήριο στο κέντρο της Αθήνας, ενώ, μέσω των περιφερειακών επιχειρησιακών προγραμμάτων ΕΣΠΑ 2014-2020 και τη συγχρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινοτικού Ταμείου, λειτούργησαν  Κέντρα Ημέρας με την παροχή βραχείας φιλοξενίας στην Αττική (Ίλιον), το δήμο της Θεσσαλονίκης (με παραρτήματα σε Μενεμένη και Βαρδάρη) και την Πάτρα.
  Επιπλέον, το 2022 εκδόθηκε Κοινή Υπουργική Απόφαση (Δ13οικ.92262/5-10-2022) με θέμα ‘Καθορισμός πλαισίου διαδικασιών για την καταγραφή και διαχείριση στεγαστικών αιτημάτων και τη διασύνδεση των φορέων παροχής υπηρεσιών σε αστέγους’, με την οποία ορίζεται 1) ενιαίο πλαίσιο διαδικασιών για την υποβολή και διαχείριση αιτημάτων φιλοξενίας σε δομές αστέγων και 2) δημιουργία ηλεκτρονικού μητρώου των φορέων που παρέχουν αυτές τις υπηρεσίες και των στεγαστικών αιτημάτων. Ειδικότερα, στο Άρθρο 3, οι φορείς του Ν. 4139/2013 περιλαμβάνονται στους αρμόδιους φορείς για την υποβολή και διαχείριση αιτημάτων στέγασης.
  Το 2024 με τον Νόμο 5107/2024 για τη στέγαση και την εργασία των αστέγων, στους ωφελούμενους περιλαμβάνονται άτομα που φιλοξενούνται σε Ξενώνες Προσωρινής Φιλοξενίας Μονάδων Κοινωνικής Επανένταξης Πιστοποιημένων Θεραπευτικών Προγραμμάτων Εξαρτημένων Ατόμων Φορέων του Ν. 4139/2013 και δεν έχουν πρόσβαση σε κατοικία (Άρθρο 3). Ειδικότερα ο νόμος προβλέπει επιδότηση ενοικίου για διάστημα τουλάχιστον 2 ετών και κάλυψη αναγκών για οικοσκευή και λοιπές λειτουργικές ανάγκες του νοικοκυριού, καθώς επίσης και παροχή υπηρεσιών ψυχοκοινωνικής στήριξης και ενεργοποίησης κατάρτισης και προώθησης στην εργασία. Στους δικαιούχους φορείς που έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν αιτήσεις χρηματοδότησης σχεδίων, μόνοι τους ή συνεργαζόμενοι, για την κάλυψη των αναγκών των αστέγων για κατοικία και εργασία περιλαμβάνονται τα νομικά πρόσωπα δημοσίου και ιδιωτικού δικαίου που εποπτεύονται από το Υπουργείο Υγείας και δραστηριοποιούνται στην πρόληψη, αντιμετώπιση, θεραπεία και κοινωνική επανένταξη των εξαρτώμενων ατόμων από ναρκωτικά, αλκοόλ, τυχερά παιχνίδια και κάθε άλλου είδους εξαρτήσεις.

[1] Ο ξενώνας για άτομα με προβλήματα χρήσης ουσιών που αντιμετωπίζουν προβλήματα αστεγίας στο κέντρο της Αθήνας δημιουργήθηκε το 2020 με πρωτοβουλία του Δήμου Αθηναίων, με τη συνεργασία του ΟΚΑΝΑ και του ΚΕΘΕΑ και την υποστήριξη ΜΚΟ. Η συγκεκριμένη δομή δημιουργήθηκε προκειμένου να καλύψει ανάγκες που προέκυψαν λόγω συνθηκών που επέβαλλε η πανδημία covid19, συνεχίζοντας ωστόσο τη λειτουργία της παρέχει σημαντικό έργο όσον αφορά τη στέγαση ατόμων με προβλήματα χρήσης ουσιών στο κέντρο της Αθήνας.

Παροχή συρίγγων, σύνεργων ασφαλούς χρήσης και προφυλακτικών

Προγράμματα συρίγγων για την πρόληψη της μετάδοσης μολυσματικών ασθενειών που συνδέονται με τη χρήση ουσιών υλοποιούνται από τον ΟΚΑΝΑ (νυν ΕΟΠΑΕ), το ΚΕΘΕΑ (νυν ΕΟΠΑΕ), τον ΕΟΔΥ, τις ΜΚΟ Γιατροί του Κόσμου, STEPS και PRAKSIS και τον ΣΟΕ ΘΕΤΙΚΗ ΦΩΝΗ.

Το 2023, δόθηκαν^[2] 1.236.607 σύριγγες σε άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση (ΧΕΝ), σημαντικά μεγαλύτερος αριθμός σε σύγκριση με το 2022 (758.788 σύριγγες, ποσοστό αύξησης: 62,9%). Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στο ότι κατά το έτος αναφοράς τα προγράμματα συρίγγων του ΟΚΑΝΑ (νυν ΕΟΠΑΕ) διένειμαν ένα σημαντικά μεγαλύτερο αριθμό συρίγγων συγκριτικά με το προηγούμενο έτος (2023: 1.043 851, 2022: 629.871) (Γράφημα 10.1).
Η σημαντική αύξηση του αριθμού των συρίγγων που διανεμήθηκαν είχε ως αποτέλεσμα την αντίστοιχη αύξηση της κάλυψης σε σύριγγες σε ΧΕΝ, από 302 σύριγγες ανά άτομο που υπολογίστηκε για το 2022 ότι κάνει ενέσιμη χρήση ουσιών^[3], σε 490 σύριγγες το 2023 (εκτιμώμενος αριθμός ΧΕΝ στην Ελλάδα για το 2023: 2.523, βλ. Άτομα που κάνουν χρήση υψηλού κινδύνου στον πληθυσμό).

Σχόλιο | Σημαντική εξέλιξη στην παροχή υπηρεσιών μείωσης της βλάβης στην Ελλάδα είναι η έμφαση που δίνεται τα τελευταία χρόνια στην παροχή συρίγγων σε άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση ουσιών (ΧΕΝ). Κατά τη τριετία 2021-2023 η χώρα μας ξεπέρασε τον συνιστώμενο από τον ΠΟΥ ετήσιο αριθμό συρίγγων (200 σύριγγες ανά άτομο που κάνει ενέσιμη χρήση ετησίως), παρέχοντας 234 σύριγγες το 2021, 302 σύριγγες το 2022 και 490 το 2023 ανά (εκτιμώμενο αριθμό) άτομο.

Δεδομένου ωστόσο ότι η συντριπτική πλειονότητα των προγραμμάτων συρίγγων στην Ελλάδα λειτουργούσαν το 2023 στην Αθήνα, οι περισσότερες σύριγγες (92,9%) δόθηκαν σε άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση και ζουν σ’ αυτή την περιοχή, υποδηλώνοντας κάλυψη 1.295 σύριγγες για κάθε άτομο που υπολογίστηκε για το 2023 ότι κάνει ενέσιμη χρήση ουσιών (εκτιμώμενος αριθμός ατόμων με ενέσιμη χρήση στην Αθήνα για το 2023: 887) (βλ. Άτομα που κάνουν χρήση υψηλού κινδύνου στον πληθυσμό).

Κατά το έτος αναφοράς διανεμήθηκαν σύριγγες σε έντεκα (11) σημεία στην Αθήνα, σε τρία (3) σημεία στη Θεσσαλονίκη και στην Πάτρα αντίστοιχα και σε ένα (1) σημείο στο Ρέθυμνο της Κρήτης, τα οποία αφορούν επτά (7) μονάδες άμεσης πρόσβασης (‘σταθερά σημεία’), πέντε (5) κινητές μονάδες και έξι (6) προγράμματα ‘δουλειά-στο-δρόμο’.

Όσον αφορά τη διανομή προφυλακτικών, το 2023 διανεμήθηκαν 125.809 προφυλακτικά, μεγαλύτερος αριθμός (ποσοστό αύξησης: 7,1%) συγκριτικά με το 2022 (117.418 προφυλακτικά).

[2] Κάποια προγράμματα διανομής συρίγγων συμπεριλαμβάνουν και την ανταλλαγή τους με χρησιμοποιημένες.

[3] Η εκτίμηση αυτή αφορά αποκλειστικά άτομα που κάνουν χρήση: α) ηρωίνης/άλλων οπιοειδών, και β) τις τελευταίες 30 ημέρες. Για περισσότερα βλ. Κεφ. 2: Άτομα που κάνουν χρήση υψηλού κινδύνου στον πληθυσμό.

Χώρος Εποπτευόμενης Χρήσης (ΧΕΧ)

Οι ΧΕΧ αφορούν ειδικούς χώρους, στους οποίους μπορεί να γίνει χρήση ουσιών υπό την επιτήρηση εκπαιδευμένου προσωπικού. Οι κύριοι στόχοι αυτών των υπηρεσιών είναι ο περιορισμός της μετάδοσης μολυσματικών ασθενειών, δεδομένου ότι στους χώρους αυτούς δίνονται καθαρά σύνεργα, η πρόληψη θανάτων από υπερδοσολογία, καθώς και η διασύνδεση των ατόμων αυτών με τις υπηρεσίες υγείας και θεραπείας των εξαρτήσεων. Παράλληλα, οι ΧΕΧ συμβάλλουν στον περιορισμό της χρήσης ουσιών που γίνεται σε δημόσιους χώρους, της σχετικής όχλησης αλλά και άλλων προβλημάτων που συνδέονται με τη χρήση και μπορεί να δημιουργούνται στα σημεία αυτά.

Το 2022 η λειτουργία του πρώτου ΧΕΧ με την ονομασία ΣΤΕΚΙ 46 ξεκίνησε στον ΣΦΕΑ του ΟΚΑΝΑ (βλ. επίσης Εξελίξεις σε επίπεδο σχεδιασμού σε εθνικό επίπεδο). Περιλαμβάνει 12 ειδικά διαμορφωμένες θέσεις για την ενέσιμη ή/και εισπνεόμενη χρήση ουσιών που κατέχουν οι ωφελούμενοι και χώρους για τη σύντομη παραμονή τους και τη φροντίδα σωματικής υγιεινής τους. Στο χώρο του ΧΕΧ αντιμετωπίζονται επίσης περιπτώσεις υπερδοσολογίας και παρέχονται υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και διασύνδεσης των ωφελούμενων με άλλες υπηρεσίες. Κατά τη διάρκεια του 2023 εξυπηρετήθηκαν 1.348 άτομα και πραγματοποιήθηκαν 22.085 επαφές για χρήση ουσιών, από τις οποίες οι 4.465 για ενέσιμη χρήση. Το 2023 τόσο το σύνολο των επαφών όσο και οι επαφές για ενέσιμη χρήση ουσιών υπερτριπλασιάστηκαν σε σύγκριση με το 2022 (σύνολο επαφών: 6.411, επαφές για ενέσιμη χρήση: 1.201) επειδή το ωράριο λειτουργίας του ΧΕΧ επεκτάθηκε κατά πολύ, δηλαδή ο ΧΕΧ παραμένει ανοικτός όλες τις ημέρες του έτους από τις 08.00 π.μ. έως τις 22.00 μ.μ..

Πρόγραμμα ναλοξόνης

Το 2021 δημιουργήθηκε για πρώτη φορά στη χώρα μας το νομικό πλαίσιο για τη χορήγηση ναλοξόνης από επαγγελματίες που έρχονται σε επαφή με άτομα που κάνουν χρήση ουσιών (εκτός των επαγγελματιών από δομές υγείας), για περιπτώσεις οξείας τοξίκωσης από οπιοειδή (βλ. επίσης Εξελίξεις σε επίπεδο σχεδιασμού σε εθνικό επίπεδο). Το 2023 χρησιμοποιήθηκαν 124 συσκευασίες εισπνεόμενης ναλοξόνης σε περιστατικά υπερδοσολογίας από υπηρεσίες άμεσης πρόσβασης του ΟΚΑΝΑ (νυν ΕΟΠΑΕ) στην Αθήνα, διπλάσιος αριθμός σε σχέση με το 2022 (N=62). Επιπλέον, κατά το έτος αναφοράς 172 εργαζόμενοι σε ασθενοφόρα, φορείς θεραπείας για τα ναρκωτικά και σε κοινωνικές υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων εκπαιδεύτηκαν στη χορήγηση εισπνεόμενης ναλοξόνης για την αντιμετώπιση περιστατικών υπερδοσολογίας από οπιοειδή.

Διάγνωση, εμβολιασμός και θεραπεία λοιμωδών νοσημάτων

Η Μονάδα Άμεσης Βοήθειας και Υποστήριξης (ΜΑΒΥ) του ΟΚΑΝΑ (νυν ΕΟΠΑΕ) πραγματοποιεί σε άτομα που κάνουν χρήση ουσιών, καθώς και σε άτομα που έχουν ξεκινήσει θεραπεία για τα ναρκωτικά, διαγνωστικές εξετάσεις για λοιμώδη νοσήματα (HIV/AIDS, ηπατίτιδες) που συνδέονται με τη χρήση ουσιών. Επίσης, διαγνωστικές εξετάσεις πραγματοποιούν οργανισμοί και ΜΚΟ κοινωνικής φροντίδας (ΜΚΟ PRAKSIS, ΣΟΕ ΘΕΤΙΚΗ ΦΩΝΗ, ΣΑΗΕ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ, MKO ΓΙΑΤΡΟΙ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ) στους οποίους τα άτομα που κάνουν χρήση ουσιών απευθύνονται για θέματα υγείας.

Στον Πίνακα 10.1 παρουσιάζονται τα σχετικά ποσοτικά στοιχεία από τους προαναφερόμενους φορείς.

To 2023 παρατηρήθηκε αύξηση στον αριθμό των αιμοληψιών (Πίνακας 10.1) συγκριτικά με τα τρία προηγούμενα έτη (2022, 2021, 2020), ενώ ο αριθμός των rapid tests μειώθηκε σε σχέση με την προηγούμενη 4ετία (2022-2019).

Η δράση ‘Αξίζω να γνωρίζω’ που υλοποιεί ο ΣΑΗΕ ΠΡΟΜΗΘΕΑΣ σε συνεργασία με τις ηπατολογικές κλινικές των δημόσιων νοσοκομείων παρέχει δωρεάν εξετάσεις ελαστογραφίας ήπατος σε άτομα με ηπατικές νόσους από το 2016. Λαμβάνοντας υπόψη ότι η δράση απευθύνεται κυρίως σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, εξετάσεις ελαστογραφίας πραγματοποιούνται, μεταξύ άλλων, σε άτομα με HCV λοίμωξη που έχουν ξεκινήσει θεραπεία για τα ναρκωτικά. Επιπλέον το Ηπατολογικό Ιατρείο της ΜΑΒΥ (ΟΚΑΝΑ) πραγματοποιεί από το 2018 εξετάσεις ελαστογραφίας σε ανάλογο πληθυσμό. Συνολικά το 2023 πραγματοποιήθηκαν 697 τεστ ελαστογραφίας, μικρότερος αριθμός σε σύγκριση με το 2022 (N=867).

Όσον αφορά τους εμβολιασμούς, σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμού Ενηλίκων οι χρήστες ουσιών ανήκουν στις ομάδες που συστήνονται να εμβολιάζονται για την Ηπατίτιδα Α και την Ηπατίτιδα Β εάν δεν έχουν εμβολιασθεί στην παιδική τους ηλικία, καθώς διατρέχουν σοβαρό κίνδυνο να νοσήσουν. Οι υπηρεσίες υγείας των φορέων θεραπείας του ΟΚΑΝΑ και του ΚΕΘΕΑ (νυν ΕΟΠΑΕ) συνταγογραφούν στα άτομα που εισέρχονται σε θεραπεία τα σχετικά εμβόλια.

Για τη θεραπεία της Ηπατίτιδας C και του HIV/AIDS, το ιατρικό/θεραπευτικό προσωπικό των φορέων θεραπείας για τα ναρκωτικά παραπέμπει τα άτομα με HIV ή HCV λοίμωξη στις Μονάδες Ειδικών Λοιμώξεων (ΜΕΛ) ή στα ηπατολογικά ιατρεία των δημόσιων νοσοκομείων της χώρας. Τα ηπατολογικά ιατρεία των νοσοκομείων στελεχώνονται από παθολόγους ή γαστρεντερολόγους. Τέτοια εξειδικευμένα ιατρεία υπάρχουν κυρίως στα δημόσια νοσοκομεία των μεγάλων πόλεων. Σε μερικά ηπατολογικά ιατρεία στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη συμμετέχουν και παθολόγοι του ΟΚΑΝΑ (νυν ΕΟΠΑΕ).

Το 2023, τα στοιχεία για την αντιρετροϊκή θεραπεία που λαμβάνουμε από τον ΕΟΔΥ, διαφοροποιήθηκαν για μεθοδολογικούς λόγους^[4] με αποτέλεσμα να μην είναι συγκρίσιμα σε σχέση με τα προηγούμενα έτη. Συγκεκριμένα, κατά το έτος αναφοράς, 1.075 άτομα HIV+ με ιστορικό και προβλήματα από την (ενέσιμη) χρήση ουσιών έλαβαν αντιρετροϊκή θεραπεία, από τα οποία 78 για πρώτη φορά μέσα στο 2023.

[4] Το 2023, σε αντίθεση με τα προηγούμενα έτη, ο αριθμός των ΗΙV (+) ατόμων με πιθανή κατηγορία μετάδοσης την ενέσιμη χρήση που λάμβαναν αντιρετροϊκή θεραπεία ήταν ακριβής επειδή βασίστηκε στην ημερομηνία της τελευταίας εκτέλεσης συνταγής σύμφωνα με το Εθνικό Μητρώο HIV. Τα προηγούμενα έτη δεν υπήρχε η δυνατότητα πρόσβασης στη συγκεκριμένη πληροφορία με αποτέλεσμα να υπερεκτιμάται ο αριθμός των υπό αγωγή ατόμων κάθε έτους αναφοράς, καθώς κάποια ΗΙV (+) άτομα ενδέχεται να είχαν διακόψει τη λήψη αντιρετροϊκής αγωγής, χωρίς αυτό να έχει δηλωθεί στην αρμόδια υπηρεσία του ΕΟΔΥ από τους θεράποντες ιατρούς.

Αντιμετώπιση παθολογικών και οδοντιατρικών προβλημάτων

Παθολογικά και οδοντιατρικά προβλήματα αντιμετωπίζονται στις ιατρικές υπηρεσίες των φορέων θεραπείας για τις εξαρτήσεις, ΟΚΑΝΑ, ΚΕΘΕΑ και Τμήμα Αποκατάστασης Εξαρτημένων ΙΑΝΟΣ (ΨΝΘ) (νυν ΕΟΠΑΕ), τόσο για τα άτομα που κάνουν χρήση ουσιών και δεν βρίσκονται σε κάποιο θεραπευτικό πρόγραμμα, όσο και για τα άτομα που έχουν ξεκινήσει θεραπεία για τα ναρκωτικά. Παράλληλα, ιατρικές υπηρεσίες σε άτομα με προβλήματα χρήσης ουσιών παρέχονται από τις ΜΚΟ PRAKSIS και Γιατροί του Κόσμου.

Το 2023 σημειώθηκε αύξηση στον αριθμό των ατόμων^[5] που προσήλθαν στις ιατρικές υπηρεσίες των φορέων θεραπείας και των ΜΚΟ για παθολογικά και οδοντιατρικά προβλήματα, καθώς και των επισκέψεων για τα προβλήματα αυτά συγκριτικά με το 2022 (Γράφημα 10.2).

[5] Τα στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των ατόμων που προσήλθαν στις ιατρικές υπηρεσίες των φορέων θεραπείας για τα ναρκωτικά και των ΜΚΟ κατά το έτος αναφοράς στέλνονται στο ΕΚΤΕΠΝ συγκεντρωτικά, επομένως δεν είναι δυνατό να αφαιρεθούν από τον συνολικό αριθμό αυτά τα άτομα που πιθανώς επισκέφθηκαν περισσότερες από μία ιατρικές υπηρεσίες.

Οι ιατρικές υπηρεσίες των φορέων θεραπείας και των ΜΚΟ παραπέμπουν επίσης τους ωφελούμενούς τους και στα δημόσια νοσοκομεία για την αντιμετώπιση προβλημάτων υγείας που χρήζουν ιδιαίτερης και πιο εξειδικευμένης φροντίδας.
Κατά το έτος αναφοράς τα συνηθέστερα παθολογικά προβλήματα που αντιμετωπίστηκαν από τις ιατρικές υπηρεσίες των φορέων και των οργανισμών ήταν αποστήματα, λοιμώξεις του αναπνευστικού και δέρματος, έλκη, τραυματισμοί και υπέρταση.

Αντιμετώπιση της ψυχιατρικής συννοσηρότητας

Λαμβάνοντας υπόψη ότι η ψυχιατρική συννοσηρότητα σχετίζεται με τη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών, η οποία ωστόσο χρήζει ιδιαίτερης φροντίδας, λειτουργούν εξειδικευμένες δομές που παρέχουν θεραπεία για τα ναρκωτικά σε άτομα με παράλληλη ψυχιατρική συννοσηρότητα (για περισσότερες πληροφορίες, βλ. Συμβουλευτική και θεραπεία για τις ουσιοεξαρτήσεις)

Παράλληλα, ψυχιατρική εκτίμηση και διάγνωση το 2023 παρείχαν ορισμένες υπηρεσίες άμεσης πρόσβασης του ΟΚΑΝΑ και του ΚΕΘΕΑ (νυν ΕΟΠΑΕ) στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη σε περίπου 240 άτομα –μεγαλύτερος αριθμός συγκριτικά με τα δύο προηγούμενα έτη (2021: 82, 2022:120).

Χώροι φιλοξενίας αστέγων

Μετά τη δημιουργία του πρώτου ξενώνα στο κέντρο της Αθήνας, άρχισαν να αναπτύσσονται οι δομές για την αντιμετώπιση των προβλημάτων αστεγίας των ατόμων που κάνουν χρήση ουσιών (βλ. επίσης Εξελίξεις σε επίπεδο σχεδιασμού σε εθνικό επίπεδο).

Η λειτουργία του πρώτου ξενώνα ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2020 με πρωτοβουλία του Δήμου Αθηναίων, με τη συνεργασία του ΟΚΑΝΑ και του ΚΕΘΕΑ και την υποστήριξη ΜΚΟ. Η συγκεκριμένη δομή δημιουργήθηκε προκειμένου να καλύψει ανάγκες που προέκυψαν λόγω των συνθηκών που επέβαλλε η πανδημία covid19. Συνεχίζοντας ωστόσο τη λειτουργία της, παρέχει σημαντικό έργο όσον αφορά τη στέγαση ατόμων με προβλήματα χρήσης ουσιών στο κέντρο της Αθήνας. Η χωρητικότητα του ξενώνα ανέρχεται σε 70 θέσεις. Το 2023, ο ξενώνας προσέφερε προσωρινή διαμονή και άλλες υπηρεσίες (συμβουλευτική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη, κτλ.) σε συνολικά 147 (112 άνδρες και 35 γυναίκες) άτομα, εκ των οποίων τα 34 (ποσοστό: 23,0%) παρακολουθούσαν κάποια δομή θεραπείας για τα ναρκωτικά (2022:132, 2021:150).

Από το 2021 και μετά ο ΟΚΑΝΑ (νυν ΕΟΠΑΕ) προχώρησε στη δημιουργία νέων δομών φιλοξενίας και στέγασης ατόμων με προβλήματα χρήσης ουσιών, παρέχοντας παράλληλα ένα ευρύ φάσμα υπηρεσιών προκειμένου να καλυφθούν μια σειρά ανάγκες των ατόμων αυτών σχετικά με προβλήματα υγείας και σωματικής υγιεινής.

Συγκεκριμένα, το 2022 ο ΟΚΑΝΑ (νυν ΕΟΠΑΕ) λειτούργησε στο κέντρο της Αθήνας σε συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων το Ανοικτό Kέντρο Ημέρας Αστέγων-Υπνωτήριο. Η νέα αυτή δομή παρέχει ένα σύνολο υπηρεσιών (π.χ. βασική πρωτοβάθμια υγειονομική φροντίδα, εκπαίδευση για την πρόληψη των μεταδιδόμενων νοσημάτων, συμβουλευτική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη, δυνατότητα διανυκτέρευσης, φροντίδας ατομικής υγιεινής, κτλ.) σε μια προσπάθεια για τη διασφάλιση της δημόσιας υγείας στην ευρύτερη περιοχή του κέντρου της Αθήνας. Απευθύνεται σε άτομα που κάνουν χρήση ουσιών ή που εμφανίζουν άλλου τύπου εξαρτητικές συμπεριφορές, με έλλειψη σταθερής στέγης. Η χωρητικότητα του ξενώνα ανέρχεται σε 90 θέσεις διανυκτέρευσης ημερησίως. Σύμφωνα με τα στοιχεία, το 2023 στο Υπνωτήριο του Κέντρου εξυπηρετήθηκαν 70 άτομα.

Επίσης, μέσω των περιφερειακών επιχειρησιακών προγραμμάτων ΕΣΠΑ 2014-2020 και τη συγχρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινοτικού Ταμείου, ο ΟΚΑΝΑ (νυν ΕΟΠΑΕ) ξεκίνησε τη λειτουργία 4 Κέντρων Ημέρας με την παροχή βραχείας φιλοξενίας στην Αττική (Ίλιον), το δήμο Θεσσαλονίκης (με παραρτήματα σε Μενεμένη και Βαρδάρη) και στην Πάτρα. Το 2023 δύο από τα 4 Κέντρα Ημέρας προσέφεραν φιλοξενία σε 155 άτομα.

Ενημερωτικό υλικό για ειδικούς πληθυσμούς χρηστών ουσιών και διανομή γευμάτων

Από τις υπηρεσίες μείωσης της βλάβης/άμεσης πρόσβασης διανεμήθηκαν το 2023, 5.274 φυλλάδια για την πρόληψη επειγόντων περιστατικών και θανάτων που σχετίζονται με τη χρήση ουσιών σε άτομα που κάνουν ενέσιμη χρήση –μικρότερος αριθμός σε σχέση κυρίως με την τριετία 2020-2022 (2019: 5.726, 2020: 6.631, 2021: 7.405, 2022:7.898).

Στο πλαίσιο ενός προγράμματος ‘δουλειά-στο-δρόμο’ του ΚΕΘΕΑ (νυν ΕΟΠΑΕ) που απευθύνεται σε εκδιδόμενες γυναίκες οι οποίες κάνουν χρήση ψυχοδραστικών ουσιών, το 2023 διανεμήθηκαν 763 φυλλάδια σχετικά με χρήση ουσιών και εγκυμοσύνη (2022:1.096, 2021:1.902, 2020: 1.777, 2019: 1.022).

Το 2023 από τις σταθερές και κινητές μονάδες άμεσης πρόσβασης του ΟΚΑΝΑ, του ΚΕΘΕΑ, του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης (νυν ΕΟΠΑΕ) και της ΜΚΟ PRAKSIS στην Αθήνα, στο Ίλιον Αττικής κα στη Θεσσαλονίκη μοιράστηκαν 165.506 γεύματα σε άτομα που κάνουν χρήση ουσιών – σημαντικά μεγαλύτερος αριθμός σε σχέση με το 2022 (65.775 γεύματα) λόγω της αύξησης του αριθμού των υπηρεσιών που παρείχαν αυτή την δραστηριότητα (2022: 4 μονάδες άμεσης πρόσβασης, 2023: 14 μονάδες άμεσης πρόσβασης).

Ανάλυση υπολειμμάτων από χρησιμοποιημένες σύριγγες — Ευρωπαϊκό Δίκτυο ESCAPE

Η χώρα μας συμμετείχε για πρώτη φορά μέσω του ΟΚΑΝΑ (νυν ΕΟΠΑΕ) στο ευρωπαϊκό δίκτυο ESCAPE, το οποίο υποστηρίζεται από τον EUDA. Αφορά στη συλλογή χρησιμοποιημένων συρίγγων για την ανάλυση των υπολειμμάτων τους με σκοπό την εξαγωγή πολύτιμων συμπερασμάτων για την έκταση της προβληματικής χρήσης ουσιών στις αστικές περιοχές της χώρας. Το 2023 το πρόγραμμα υλοποιήθηκε σε 5 πόλεις της χώρας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ηράκλειο και Βόλο) όπου συνολικά συλλέχθηκαν 1.131 σύριγγες από διάφορα σημεία σε κάθε πόλη. Σύμφωνα με τα στοιχεία, κατά το έτος αναφοράς παρατηρήθηκε μεγάλη αύξηση στη χρήση μεθαμφεταμίνης στην Αθήνα σε σχέση με το 2022, ενώ βρέθηκε η ουσία της βενζοδιαζεπίνης και στις 5 πόλεις που συμμετείχαν στο πρόγραμμα. Στην Αθήνα και τον Βόλο η ουσία dextromethorphan (δεξτρομεθορφάνη -οπιοειδές φάρμακο) ανιχνεύθηκε σε πολύ υψηλό ποσοστό (45,4% και 57,6% αντίστοιχα) και στη Θεσσαλονίκη βρέθηκε η προκαΐνη ως νοθευτικό της κοκαΐνης σε σημαντικά υψηλότερο ποσοστό (26,9%) σε σχέση με το 2022 (4,9%).

Δράσεις σε χώρους ψυχαγωγίας

Η ομάδα Generation Act δημιουργήθηκε στα τέλη του 2021 με σκοπό την ενημέρωση σχετικά με την ασφαλέστερη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών στο πλαίσιο της ψυχαγωγίας όπως στην ηλεκτρονική μουσική σκηνή.

Oι δράσεις της Generation Act στην ηλεκτρονική μουσική σκηνή στοχεύουν στη μείωση της βλάβης από τη χρήση ψυχοδραστικών ουσιών μέσω της ενημέρωσης για τις επιδράσεις και τις παρενέργειες των ουσιών και ενίοτε μέσω της υπηρεσίας ‘drug checking’, δηλαδή της πληροφόρησης για τη χημική σύσταση των ουσιών που οι νέοι κατέχουν με την εφαρμογή κάποιας τεχνικής ανάλυσης, ελέγχοντας με αυτό τον τρόπο τις ουσίες για επικίνδυνες προσμίξεις.

Το 2023 πραγματοποιήθηκαν αναλύσεις σε 51 δείγματα ουσιών στα οποία βρέθηκαν οι ουσίες MDMA, κοκαΐνη, κεταμίνη, αμφεταμίνη, μεφεδρόνη και 2C-B. Σε τριάντα δύο (N=32) από τα 51 δείγματα οι ουσίες κοκαΐνη, κεταμίνη, MDMA και μεφεδρόνη ταυτοποιήθηκαν μαζί με αμφεταμίνη. Στην υπηρεσία ‘drug checking’ πραγματοποιείται επίσης ενημέρωση για τις επιδράσεις και τους επικίνδυνους συνδυασμούς ουσιών, συμπεριλαμβανομένων των οδηγιών σε περιπτώσεις υπερδοσολογίας.  

Επιπλέον, άλλοι στόχοι των δράσεων της ομάδας σε αυτή τη μουσική σκηνή είναι η ανάπτυξη της κουλτούρας ‘safer partying’ ώστε οι συμμετέχοντες και οι συμμετέχουσες να παραμένουν ασφαλείς φροντίζοντας ο ένας τον άλλον, η παροχή πρώτων βοηθειών σε άτομα με παρενέργειες από τη χρήση ουσιών και η ενημέρωση για θέματα σεξουαλικής υγείας. Συνολικά το 2023 η ομάδα πραγματοποίησε 29 εξορμήσεις και απευθύνθηκε σε περίπου 5.737 άτομα για ενημέρωση, συμβουλευτική και άλλες δράσεις.

Στελέχωση των υπηρεσιών άμεσης πρόσβασης / μείωσης της βλάβης

Οι υπηρεσίες άμεσης πρόσβασης/μείωσης της βλάβης στελεχώνονται από ιατρικό (ψυχίατρους, παθολόγους, μικροβιολόγους, οδοντίατρους), παραϊατρικό (παρασκευαστές) και νοσηλευτικό προσωπικό, κοινωνικούς επιστήμονες (ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, κοινωνιολόγους) και στελέχη μείωσης της βλάβης (εκπαιδευμένοι πρώην χρήστες ουσιών). Λαμβάνοντας υπόψη όλες τις κατηγορίες έμμισθου προσωπικού, σύμφωνα με τα στοιχεία, οι κοινωνικοί λειτουργοί, οι νοσηλευτές, οι ψυχολόγοι και τα στελέχη μείωσης της βλάβης κυρίως στελεχώνουν αυτές τις υπηρεσίες.

Σε ετήσια βάση επίσης, ένας αριθμός εθελοντών απασχολείται στις δράσεις των υπηρεσιών μείωσης της βλάβης.

Το 2023, ο αριθμός των θέσεων^[6] του έμμισθου προσωπικού και των εθελοντών των υπηρεσιών μείωσης της βλάβης ανήλθε σε 283 και 28 θέσεις αντίστοιχα, μικρότερος αριθμός όσο αφορά στο έμμισθο προσωπικό και μεγαλύτερος αριθμός όσο αφορά στους εθελοντές σε σχέση με το 2022 (έμμισθο προσωπικό:296 και εθελοντές:25 θέσεις).

[6] Ο αριθμός των θέσεων του προσωπικού και των εθελοντών υπολογίζεται με βάση το Ισοδύναμο Πλήρους Απασχόλησης (ΙΠΑ). Το ΙΠΑ είναι μια μονάδα μέτρησης μισθωτών και εθελοντών. Αποτελεί δείκτη για τη -με συγκρίσιμο τρόπο- μέτρηση του απασχολούμενου προσωπικού δεδομένου ότι υπολογίζεται με βάση τον πραγματικό χρόνο που κάθε άτομο αφιερώνει στην απασχόλησή του. Το ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης υπολογίζεται συγκρίνοντας τον πραγματικό χρόνο απασχόλησης ενός εργαζόμενου με το χρόνο πλήρους απασχόλησης. Ως εκ τούτου, ένας εργαζόμενος πλήρους απασχόλησης λογίζεται σαν ένα ΙΠΑ, ενώ ένας μερικής απασχόλησης λογίζεται ως ποσοστό ενός ΙΠΑ σε αναλογία με τις ώρες εργασίας του.

^{ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ} 

^{Το Σύστημα Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης του ΕΚΤΕΠΝ στον τομέα της Μείωσης της Βλάβης
Μια από τις βασικές δραστηριότητες του ΕΚΤΕΠΝ είναι η συλλογή και η προώθηση συγκρίσιμων στοιχείων σχετικά με τις υπηρεσίες άμεσης πρόσβασης και μείωσης της βλάβης που παρέχονται στην Ελλάδα.
Για το σκοπό αυτό το ΕΚΤΕΠΝ δημιούργησε το 2008 το Ερωτηματολόγιο για τη Μείωση της Βλάβης για τη συλλογή ποσοτικών και ποιοτικών στοιχείων σχετικά με τις διαθέσιμες παρεμβάσεις άμεσης πρόσβασης / μείωσης της βλάβης. Η δημιουργία του Ερωτηματολογίου βασίστηκε στο Έντυπο Περιγραφής Θεραπευτικής Μονάδας (ΕΝΤΥΠΟ Β), καθώς επίσης και στα εργαλεία του EUDA, Δομημένο Ερωτηματολόγιο 23 για την ‘Πρόληψη και τη μείωση της βλάβης από τη χρήση ουσιών’ και Τυποποιημένος Πίνακας 10 για τη ‘Διαθεσιμότητα των συρίγγων. Για τη διευκόλυνση της συμπλήρωσης του Ερωτηματολογίου υπάρχει σχετικός Οδηγός.
Το Ερωτηματολόγιο για τη Μείωση της Βλάβης συμπληρώνεται μία φορά το χρόνο από κάθε υπηρεσία / μονάδα μείωσης της βλάβης / άμεσης πρόσβασης.
Για το έτος 2023, στοιχεία στο ΕΚΤΕΠΝ παρείχαν όλες οι υπηρεσίες άμεσης πρόσβασης / μείωσης της βλάβης (24 δομές) που λειτουργούσαν την περίοδο αυτή.}